Władysław St. Reymont: Komedjantka, Fermenty, Sprawiedliwie, Chłopi, Rok 1794

Fragment książki: Główną cechą powieści okresu popozytywistycznego była przewaga liryzmu nad epiką. Pisarze tacy jak Przybyszewski, Berent i Żeromski prześwietlali jużto życie osobiste, poruszając zagadnienia indywidualnego bytu, jużto sprawy społeczne i narodowe, nietyle rozumowo ile uczuciowo, patrząc na rzeczywistość przez nastroje i doraźne wrażenia. To oparcie stosunku pisarza do świata na wrażeniu i nastroju można by nazwać impresjonizmem literackim. Niema tu już mowy o objektywnem, przedmiotowem przedstawieniu życia i stosunków, opis zostaje wyparty przez liryczne opowiadanie, bohaterowie mniej działają, djalog staje się zjawiskiem rzadkiem, występuje dorywczo, a głównym punktem ciężkości staje się dusza autora. Nie to jest ważne, co czują, i myślą postaci utworu, ale refleksja i uczucia pisarza, który albo przez nie albo w dygresjach wyraża własne duchowe przeżycia. Słowem, uwaga czytelników odwraca się od życia zewnętrznego, od zdarzeń i faktów, od dramatycznej fabuły i intrygi romansowej, zwraca się natomiast w kierunku przeżyć duchowych.