Wieszanie

Po raz pierwszy usłyszałem o tej książce w radiowej Trójce kilka lat temu. Czytane na antenie fragmenty robiły naprawdę dobre wrażenie. Dynamiczne wydarzenia roku 1794 przedstawia bowiem Rymkiewicz w bardzo plastyczny sposób, z elementami groteski, z czarnym humorem, ale też konieczną powagą i licznymi dygresjami, choć te ostatnie, zwłaszcza topograficzne nie zawsze są potrzebne. Bawi się też konwencją, a właściwie sarkastycznie ją karci, stąd trudno tę opowieść o insurekcji jednoznacznie przyporządkować do jednego gatunku. Dorzućmy jeszcze kontrowersyjne, acz solidnie podparte tekstami źródłowymi (pamiętniki, wspomnienia) tezy autora. Na niektóre wnioski tylko naprowadza, sam ich nie wygłaszając. Czytelna jest choćby aluzja do obrad Okrągłego Stołu i kwestii późniejszej lustracji. Pod względem narracji przypomina mi „Wieszanie” emigracyjne utwory Janusza Głowackiego, wzbogacone wymownymi wycieczkami za margines. Oczywiście ten szeroki, rozlazły i jednocześnie kumoterski styl, to mruganie okiem do czytelnika, jakby ten siedział obok z kuflem piwa, ma swoje zalety, ale ma też z biegiem stron i wady. Gdzież indziej jednak we współczesnej literaturze przeczytamy z emfazą o jakobińskiej metodologii załatwiania porachunków w XVIII-wiecznej Warszawie? Ostatni król mógł być bowiem królem trochę krócej. A może i powinien być nim krócej... przynajmniej o głowę, bo za uszami tejże głowy sporo się nazbierało.