Eksplozja w katedrze

Książka perfekcyjna w każdym calu. Oryginalny tytuł brzmi „wiek oświecenia”, który w konfrontacji z treścią w naszej rzeczywistości kulturowej brzmiałby lekko ironicznie. Wybrana do polskiego (a wcześniej angielskiego) tłumaczenia „Eksplozja w katedrze” to obraz, pojawiający się w treści trzykrotnie, w ważnych momentach. I jednak lepiej oddaje i fabułę i styl i przesłanie książki, a właściwie wrażenie, z jakim pozostawia czytelnika. Teoretycznie tematykę powieści stanowią echa rewolucji francuskiej na Karaibach, ale taki opis nie wyczerpuje tematu. Akcja rozpoczyna się w roku 1789 w Hawanie, by zakończyć 20 lat później w Madrycie. W międzyczasie meandruje poprzez Haiti, Francję, Gwadelupę, Gujanę francuską, Surinam (Gujanę holenderską),znowu Kubę, Wenezuelę, Barbados i ponowne Gujanę. Czytelnik, ogląda ją oczyma trojga białych Kubańczyków, synów handlarza oraz młodego Francuza, kupca i awanturnika, postać autentyczną, w zasadzie każdy rozdział z punktu widzenia jednej osoby, aczkolwiek w trzecioosobowej narracji. Kulisy historyczne stanowią ferment oświeceniowy związany z lożami masońskimi, Wielka Rewolucja Francuska, powstanie na Haiti (wtedy jeszcze określane nazwą całej wyspy – Santo Domingo),walki Francuzów z Brytyjczykami o Gwadelupę, korsarstwo, francuska kolonia karna w Gujanie, konserwatywne represje na Kubie, dojście Napoleona do władzy oraz powstanie w Madrycie w 1809 roku, znane z płócien Goyi, którego nazwy obrazów stanowią motta poszczególnych rozdziałów. Autor pokazuje karaibski bezruch, inercję ale i niezwykle zmysłową zabawę, wrzenie rewolucji we Francji, handel niewolnikami i ich wyzwolenie, przynajmniej formalne, przyjaźń, fascynację, miłość i jej koniec, oddanie idei i sprzeniewierzenie się jej, rezygnację i godność oraz to jak fortuna i historia kołem się toczą. Do tego jeszcze każde wydarzenie, działanie lub zaniechanie, wypowiedź jest doskonale przemyślana i zawarta we właściwym miejscu fabuły. A to wszystko jest napisane pięknym, bogatym językiem, z dbałością o każde słowo i jego znaczenie, precyzję ale i wymowę opisu oraz jego znaczenie dla narracji. Autor pokazuje czytelnikowi nie tylko bohaterów, ich myśli i emocje, ale też stroje i zapachy, zachowania, miejsca i rzeczy wokół nich, kulinaria i militaria, nawet rzeźby, obrazy i muzykę. Ze słów, ich szyku zdań widać, czy akcja jest senna i leniwa jak karaibskie południe, czy rozwija się dynamicznie jak wieczór w portowych zaułkach Hawany czy Santiago da Cuba. I co najważniejsze – książka niczym drożdże pęcznieje, rozrasta się i wciąga czytelnika coraz bardziej, nawet po zakończeniu lektury. Skłania do przemyśleń i wywraca dotychczasowe wizje osób i wydarzeń. Pokazuje ludzi i historię realnie, bez upiększeń. A wszystko w dominującej i wciągającej atmosferze Karaibów, gdzie amalgamat ludzi rożnych ras, języków i tradycji, historii i przyrody, kultury i natury tworzy zwierciadło, w którym Europa ze swoimi ideami odbija się zawsze w zniekształconej, ale często ponętnej, przynajmniej czasowo, postaci, która dla samych Europejczyków bywa jeszcze bardziej atrakcyjna. Jednym słowem – absolutne arcydzieło. Przeczytane w ramach lipcowego wyzwania – książka rozgrywająca się w ciepłych krajach (Karaiby).