Cesarzowa Piotra. Tom 1

„Cesarzowa Piotra" to wydana w dwóch tomach powieść, przetłumaczona na osiem języków, która jest także najlepiej sprzedającą się w ostatnim czasie powieścią na Litwie. Dzięki Wydawnictwu Literackiemu, również polscy czytelnicy mają już możliwość przeczytania tej wyjątkowej historii, której przełożenia podjęła się Eliza Deszczyńska. Książka litewskiej pisarki to opowieść przybliżająca nam postać pierwszej cesarzowej Rosji - Katarzyny I. Dzięki autorce poznajemy wyjątkowo emocjonującą drogę jej życia. Drogę, która swój początek miała w wiejskiej chacie, a swój kres w Carskim Siole. I choć finał tej wędrówki nie przyniósł jej pełni szczęścia, zwieńczony został nadaniem tytułu Cesarzowej Rosji. Mimo, iż powieść napisana jest z rozmachem, jej akcja toczy się zaledwie w ciągu 24 godzin, które są pożegnalnymi chwilami życia cesarzowej. W krótkich momentach jej świadomości, słyszymy ostatnie słowa wypowiadane przez nią na łożu śmierci, razem z nią także wspominamy jej wyjątkowe koleje losów - cztery zamążpójścia, dwanaście porodów, doświadczenia przemocy i upokorzeń, ale też niewyobrażalnego wprost sukcesu, życia w splendorze, o jakim zapewne nawet nie marzyła. 5 maja 1727 roku, Carskie Sioło. Wdowa po Piotrze I Wielkim zdaje sobie sprawę, ze to już jej ostatnie chwile życia. Jest już bardzo zmęczona fizycznym cierpieniem, ale walczy o każdą minutę istnienia, tli się w niej nadzieja, że może jeszcze dane jej będzie pozostać przy życiu. Jest przecież dopiero cztredzostokilkulatką... Tym bardziej nie gaśnie w niej pragnienie wyzdrowienia, że czuwa przy niej Aleksander Mienszykow, pierwszy mężczyzna, który zobaczył w niej człowieka, a nie tylko przedmiot do zaspakajania cielesnych potrzeb. Aleksander czuwa przy niej, mimo iż nie przypomina ona już tej dziewczyny, którą zachwycił się lata temu i sprytnym posunięciem wyrwał z rąk feldmarszałka Szeremietiewa. Obecnie cesarzowa jest w fatalnym stanie fizycznym, całkowicie uzależniona od opieki podwładnych, co jest bardzo realistycznie oddane w powieści. Zastajemy ją duszącą się krwią i wymiocinami, leżącą we własnych fekaliach (opisy zastosowane przez autorkę są tu nad wyraz obrazowe, momentami odrzucające, z pewnością trudne w odbiorze przez wrażliwego czytelnika). Aby zmniejszyć odczucia bólu umierającej kobiecie, podawane jest jej laudanum, które powoduje również jej otępienie i senność. Jednak, w chwilach świadomości, Katarzyna przywołuje sceny z przeszłości, wspomina swoje losy od tych najdawniejszych, aż po te, najbliższe jej teraźniejszości. W przywołania dawnych chwil przez otępiały lekami i chorobą umysł Katarzyny, ma ochotę się wczytywać bez końca. Jej życie bowiem, choć bezsprzecznie pełne dramatów, ostrych zakrętów losu i poświęceń z jej strony, było wyjątkowo nieprzewidywalne i barwne. Niestety, obecny wygląd opuchniętej, spoconej, nieświeżej Katarzyny, który odrzuca ją samą, kontrastuje z tym, jaki pokazany mamy we wspominkach bohaterki, kiedy to była kobietą młodą i bardzo urodziwą, obiektem pożądania przez mężczyzn. Pierwszy tom „Cesarzowej Piotra” to ponad 400 stron niesamowitych kolei losu prostej praczki, która dzięki swojej urodzie, ale także sprytowi i umiejętności dostosowania się do sytuacji oraz dostrzegania i zaspakajania potrzeb innych, doszła do zaszczytów, których zazdrościło jej wielu. To także obraz ówczesnej sytuacji politycznej, społecznej panujących w Rosji. W tle ukazaną mamy scenę międzynarodową – z konfliktami między Litwą, Polską, Szwecją a Rosją. Powieść Kristiny Sabaliauskaitė zaskakuje perfekcyjnym oddaniem klimatu opisanych miejsc i czasów. Myślę, że zdumiewać czytelników może obyczajowość możnych Imperium Rosyjskiego, organizowane przez nich wielodniowe pijatyki, jak również społeczne przyzwolenie na rozpustę i nie szokujące nikogo zepsucie społeczne. Autorka dosadnie podkreśla również przepaść kulturową między Rosją, a krajami Europy Zachodniej oraz kompleksy, jakie z tego powodu miał Piotr I. Marzeniem cara - wizjonera było stworzenie Rosji na podobieństwo państw europejskich, jednak on sam tkwił mentalnie w stereotypach myślowych swojego kraju, nie potrafił wyrwać z siebie rosyjskiej natury. Mimo, że w retrospekcjach (wspomnieniach Katarzyny) zachowana jest chronologia zdarzeń, nie jest to bynajmniej biografia. To powieść pełna emocji, którą odbiera się bardzo realistycznie, dzięki poprowadzonej pierwszoosobowej narracji. To dzięki niej współodczuwać możemy trudne momenty życia Marty – Katarzyny, śledzić zachodzące w niej metamorfozy. Mamy również możliwość podglądania, kiedy i jak życie nauczyło ją wykorzystywać swój niepowtarzalny urok osobisty, podpowiedziało, jak spożytkować dla własnych potrzeb umiejętność zaspakajania potrzeb seksualnych mężczyzn, od których była zależna. „Cesarzowa Piotra” to nie bajka o Kopciuszku w wersji dla dorosłych. To brutalna opowieść o walce o przeżycie, o bezpieczną przyszłość, a także o wykorzystaniu sprzyjających okoliczności i męskich słabości, dla własnych korzyści. Litewska pisarka nie ocenia żadnej ze swoich postaci. Oczywiście, pokazuje ich dobre i złe strony, zachodzące w nich przemiany (nie koniecznie na lepsze),ich deprawację wynikającą z zajmowanych stanowisk. Jednak w każdym z głównych bohaterów (Katarzynie, Piotrze, Aleksandrze) znajdziemy również pierwiastek pozytywny, ludzki - odczuwający emocje, pragnący miłości i bliskości. „Cesarzowa Piotra” skłania do refleksji nad nieprzewidywalnością losów, gdzieś zapisanych każdemu z nas, a także garncami, a właściwie ich brakiem - wolności, moralności, przemocy, samozatracenia. Jest to doskonała propozycja dla miłośników historii, ale jest to również powieść ukazująca meandry ludzkiej psychiki zaślepionej władzą, życiem w splendorze, bez respektowania norm etycznych i bez szacunku dla drugiego człowieka. Ja jestem pod ogromnym wrażeniem tej powieści i z niecierpliwością czekam na jej drugi tom.