Wołyń '43

Zbrodnia wołyńska to bolesna, wciąż ropiejąca rana, która się kładzie ogromnym cieniem na skomplikowanych relacjach polsko-ukraińskich. Geneza wzajemnych żalów i pretensji sięga powstań kozackich. Konflikty religijne, bliskie sąsiedztwo Rosji, specyficzny charakter Polaków i oczekiwania Ukraińców również nie ułatwiały unormowania stosunków między narodami. Tragedia obu wojen światowych i wstrząsy, które zmieniły oblicze geopolityczne świata, uaktywniały w ludziach najbardziej brutalne, bestialskie wręcz zachowania. Na dodatek potworne pomysły były usprawiedliwiane wyższym dobrem, które dzięki nim miało zostać osiągnięte. Publikacja Grzegorza Motyki w bardzo rzeczowy i rzetelny sposób przedstawia genezę mordów na Polakach, jakich w latach 1943-45 na Wołyniu i w Galicji Wschodniej dokonali ukraińscy nacjonaliści. Autor nie epatuje okrutnymi obrazami, przedstawia suche fakty i najnowsze doniesienia historyków. Nie ucieka także od trudnych tematów, jakimi były akcje odwetowe AK i operacja „Wisła”. Motyka opisał ideologię UPA i rolę tego ugrupowania w walkach o niepodległość Ukrainy. Dzięki niemu mogę w pewnym stopniu zrozumieć, dlaczego banderowcy są dla wielu współczesnych Ukraińców bohaterami. W „Wołyniu ‘43” znalazł się też obszerny rozdział poświęcony zbrodni ludobójstwa na Serbach, której w czasie II wojny światowej dopuścili się Chorwaci. Dzięki temu mogę spojrzeć na Wołyń przez bardziej obiektywną soczewkę, która pozwala się pochylić nad ofiarami bez rozpalenia ognia nienawiści w sercu. Choć przyznam, że nie wiem, czy potrafiłabym odciąć emocje, gdyby ktoś z mojej rodziny był ocalałym z rzezi. Grzegorz Motyka nakreślił w interesujący i wyważony sposób współczesne relacje polityczne między Polską a Ukrainą. Pokazuje, jak trudno o porozumienie w sprawie Wołynia i Galicji. Ukraina to młode państwo, które potrzebuje legendy i bohaterów, by swą państwowość umocnić, zwłaszcza w obliczu wojny hybrydowej z Rosją. Autor pozwala nam te zależności zrozumieć, ale wyraźnie mówi, że sprawiedliwości powinna stać się zadość i pewnych rzeczy należy od drugiej strony wymagać. A już na pewno nie możemy pozwolić na stawianie znaku równości między AK a UPA. „Wołyń ‘43” to bardzo ważna i bardzo potrzebna publikacja. Warto ją przeczytać.