Wiersze

Pierwszy w dorobku Aleksandra Wata zbiór wierszy wydany w grudniu 1957 r. Tom składa się dwóch części. Pierwsza, zatytułowana Wiersze nowe, grupuje w czterech cyklach (W okolicach cierpienia; Sny; Inne; Obce miejsca, obce twarze) utwory napisane od grudnia 1955 r. do czerwca 1957 r. Skromniejsza część druga, Z wierszy dawniej drukowanych, pomieściła wiersze drukowane wcześniej po wojnie w „Nowinach Literackich” i „Kuźnicy”. Poetycką podróż, która ma zaradzić zespołowi dolegliwości, wywołanych tzw. syndromem Wallenberga, które trapiły Wata po udarze mózgowym w 1953 r., stała się czymś na kształt podróży pasyjnej, zgłębiającej metafizykę bólu. Pierwszy wiersz rozpoczyna się od słów: „W czterech ścianach mego bólu / nie ma okien ani drzwi”. Dominującym tematem książki jest intensywny ból pod różnymi postaciami. Stąd jej nierównomierny rytm i poszarpana forma. Fizycznemu cierpieniu, chorobie i starości towarzyszy groza i lęk przed całkowitą zatratą duszy i ciała. Wg Miłosza „jego poezja jest bezwstydnie metafizyczna, jest stenogramem cierpienia". Także inni krytycy podkreślają somatyczny charakter poezji Wata, używając takich określeń, jak: „wstręt do ciała”, „medytacja ciałem”, „odczuwanie świata ciałem”, „sakralizacja skóry”, „wtrącenie w skórę”, „egzystencja i ciało”. Tom został wyróżniony prestiżową wówczas nagrodą literacką „Nowej Kultury”, dystansując wybitne dzieła kilku kontrkandydatów: Witolda Gombrowicza, Jerzego Andrzejewskiego, Kazimierza Brandysa, Zbigniewa Herberta, Sławomira Mrożka, Tadeusza Nowakowskiego i Andrzeja Stawara.