Wały Chrobrego / Hakenterrasse

Książkę określić można jako „monografię miejsca”. Po raz pierwszy opowiedziana została nie tylko, dość dobrze już znana, historia powstania Tarasów Hakena, ale także ukazano ją na szerszym tle historycznego rozwoju Szczecina. Omówione zostały zarówno przyczyny, które złożyły się na malownicze ukształtowanie nadodrzańskich tarasów, jak zmienny rytm ich funkcjonowania od momentu powstania po czasy nam współczesne. Znaczna część książki poświęcona jest powojennym losom założenia, nazwanego Wałami Chrobrego, na tle polskiej historii Szczecina. Jest to jednocześnie książka-album, w której podążające za tekstem zdjęcia archiwalne, przeplatają się z fotografiami artystycznymi, ukazującymi nieco inne, czasem zaskakujące spojrzenie na ten fragment miasta. Konstrukcja, styl i sposób wydania książki kierują ją do szerokiego odbiorcy, przede wszystkim do tych mieszkańców Szczecina, którzy chcą lepiej poznać swoje miasto. Z perspektywy czasu historia Wałów Chrobrego, dawnych Tarasów Hakena, jest trochę jak bajka – składa się z szeregu szczęśliwych zbiegów okoliczności. Piękne naturalne położenie, długi okres rozważań nad zabudową tego miejsca po zniesieniu twierdzy, inwencja i konsekwencja Hermana Hakena, ocalenie w trakcie alianckich nalotów – wszystko to spowodowało, że do dziś cieszyć się możemy urodą tego miejsca. A jeśli w Szczecinie nie byłoby Wałów Chrobrego. Gdyby Herman Haken nie przyjechał do tego miasta i nie został jego burmistrzem. Gdyby nie udało mu się przekonać rajców miejskich, że warto nadodrzańskie tereny po forcie przekształcić w malownicze tarasy i ozdobić wspaniałymi gmachami. Gdyby powstały tu zwarte kwartały kamienic, jak w całym Śródmieściu. Czy Szczecin byłby wówczas tym samym miastem? Gdyby alianci zbombardowali Tarasy Hakena i zostało by z nich tylko morze gruzów, jak z sąsiedniego Starego Miasta. Lub gdyby ocalały, lecz były na tyle zniszczone, że rozebrano by je po wojnie, jak Teatr Miejski i Dom Koncertowy. Gdyby powstały w tym miejscu nowe bloki i nowoczesne wieżowce. Czy Szczecin byłby taki sam? Dawne Tarasy Hakena – obecne Wały Chrobrego – są miejscem niepowtarzalnym i trudno sobie bez nich wyobrazić Szczecin. Ale czy umiemy w pełni z tego skarbu korzystać? Wały Chrobrego bardziej chyba cenione są i podziwiane przez przyjezdnych niż przez samych szczecinian, dla których wciąż leżą gdzieś na uboczu miasta. Martwy jest bowiem cały przyległy do tarasów kwartał – od nabrzeża Odry po krańce parku Żeromskiego i od Teatru Polskiego po estakady Trasy Zamkowej. Jak go ożywić, jak sprawić, żeby na co dzień był uczęszczany, lubiany, tętniący życiem? To pytanie wciąż musimy sobie stawiać i pilnie szukać na nie odpowiedzi. Andrzej Łazowski