Trzy minuty po trzeciej. Powieść sensacyjno-egzotyczna

Pierwsza, młodzieńca powieść Teodora Parnickiego, którą napisał mając 22 lata dla jednego z lwowskich dzienników, gdzie była drukowana w odcinkach. Ze wstępu Tomasza Markiewki, znawcy spuścizny pisarza, wynika jednoznacznie, że późniejszym twórcą wysublimowanych i wysoce intelektualnych powieści historycznych w przypadku debiutu kierowała konieczność zapewnienia sobie środków finansowych. Autor do końca życia nie chwalił się ta powieścią, nazwaną przez niego egzotyczno-sensacyjną. Istotnie samą tematyką nie pasowała do jego późniejszej twórczości. Jednocześnie w PRLu nie mógłby chwalić się książką o jednoznaczne wymowie antykomunistycznej i antyradzieckiej. Z dzisiejszego punktu widzenia to bardziej książka sensacyjno-przygodowa retro. Niewątpliwą zaletą jest owa egzotyka scenerii – mandżurski Harbin i inne miasta Chin, m.in. Nankin ale i Władywostok, a przede wszystkim Kolej Wschodniochińska i jej skomplikowana sytuacja polityczno-własnościowa. A były to inne Chiny, kosmopolityczne, międzynarodowe i spenetrowane przez wszystkie możliwe wywiady państw imperialnych lub o takich ambicjach. Drugą zaletę stanowi otoczka historyczna - wojna domowa w Chinach (nawet podwójna, bo i podział Kuomintangu),rywalizacja ZSRR i Japonii w Mandżurii, wieloetniczne środowisko Europejczyków w Harbinie (w którym wychował się Parnicki). Zaletą wydania są też fotografie Harbinu i opisywanych miejsc z okresu, gdy rozgrywa się akcja książki. Sama fabuła nadaje się świetnie na scenariusz popkulturowego filmu sensacyjnego. Akcja szybko się zmienia, można rzec, że w każdym rozdziale, trupów nie brakuje, są pościgi i romanse, bale i zbiorowe bijatyki. No i bohaterowie w sam raz dla Hollywood – „biali” rosyjscy oficerowie, japońscy i bolszewiccy szpiedzy (w tym drugim przypadku obojga płci). Jednak zwolenników sensacyjnej pulpy może odstraszyć nieco archaiczny język, zarówno słowa („restauracyj”),jak i zwroty („przepysznie zbudowana” – o kobiecie),a także nieco teatralne zdania, lepiej pasujące do hollywoodzkich filmów niż sensacyjnych powieści. Kuleje też mocno zakończenie. Ale to chyba ukłon w stronę polskiego czytelnika AD 1932, ceniącego bogoojczyźnianą (w tym przypadku carsko-rosyjską) wymowę. Jednym słowem to nie jest Parnicki, jakiego lubię. Ale i tu widać początki przyszłego reformatora powieści historycznej. Długie i skomplikowane dialogi, analiza działania poszczególnych postaci, uwrażliwienie na kwestie narodowościowe oraz działalność wywiadowczą. Tym niemniej nie polecam fanom późniejszych powieści autora, do których się zaliczam.