Sahib. Impresje z depresji

Kolejna znakomita pozycja w niestety już nie kontynuowanej serii „Inna Europa, Inna literatura” wydawnictwa Czarne. Powieść epistolarna. Anglik, pracownik jednej z organizacji, które w ramach misji humanitarnych drenują biedne i doświadczone wojną kraje bałkańskie, pisze listy do swojego brytyjskiego partnera. Tytułowy Sahib, a właściwie Sakib, to bośniacki (przymiotnik od nazwy kraju) i boszniacki (przymiotnik od nazwy narodu – słowiańskich muzułmanów z Bośni) profesor, który dzięki znajomości angielskiego został jego szoferem. Jego dyplomy, jako nie uznawane poza żadnym innym krajem, nie mają dla jego szefa żadnej wartości. Nasz „bohater” pisze o nim: „Bo on jest Sakib, a ja Sahib”. I to oddaje stosunek ludzi Zachodu do „dzikiej” Europy wschodniej (tu akurat południowo-wschodniej),gdzie „mężczyźni sikają na stojąco”. Średniowieczny nagrobek „stećak” to dla niego bezwartościowy kamień, „bo gdyby miał jakąś wartość, pełno byłoby wokół niego turystów zwiedzających nasze muzea, a nie owiec z tutejszych łąk”. Generalnie wszystko co tu widzi to „dziadostwo”, a ludzie według niego są zacofani. Oczywiście, niektóre jego przemyślenia są trafne – np. na temat „różnic” pomiędzy językami serbskim, chorwackim i bośniackim, ministrach z trzech nacji, których celem nie jest współpraca, a przeszkadzanie tym z pozostałych, przeciwnych narodów, czy też o powtarzających się co 50 lat konfliktach pomiędzy ludźmi, którzy różnią się tylko religią, traktowaną niejednokrotnie instrumentalnie. Siłą powieści jest specyficzny humor - można udekorować stronę o powieści na LC zabawnymi cytatami niemal z każdego listu. Ale to humor ironiczny i sarkastyczny. Suma tych wszystkich plusów stapia się niestety w jeden wielki minus, który pozostaje po ich spokojnym przeczytaniu i przetrawieniu. Czyta się zatem szybko i łatwo, ale pozostaje kac – smutek z powodu losu mieszkańców Bośni i nie tylko. Bo poza specyfiką językowo-religijną – akcja tej książki mogłaby się rozgrywać także w Afryce, Azji czy Ameryce Południowej, a ton listów narratora byłby taki sam. I wreszcie ostatni rozdział – symboliczny. Tak się traktuje biedniejsze kraje i ich społeczeństwa. Bardzo dobra książka z drugim dnem.