Robot

Na poły legendarna polska książka science-fiction. Do tego jeszcze tej ambitnej fantastyki naukowej, bez naparzanek, postaci człekokształtnych, mutantów etc. Sam Janusz A. Zajdel nadał bohaterowi „Limes inferior” imię Sneer, by oddać hołd autorowi „Robota”. I jest to niewątpliwie powieść niezwykle ciekawa, ale i wymagająca. Można powiedzieć, że nakładają się na siebie w niej różne płaszczyzny. Pierwsza to wątek akcji – gdzie mamy kilka zagadek – tożsamość autora i postaci, historia – nomen omen – 4 czerwca (ale nie 1989 roku ;) ). Druga to element naukowy – najpierw ściśle fizyczny, przez większość czytelników konieczny do przyjęcia „na wiarę”. Później ten niejako sfabularyzowany – bardziej fantastyczny i wreszcie trzecia, najważniejsza – teoria Nadistot. W tym zakresie autor od fizyki i astronomii przeszedł do filozofii, zarówno do ontologii – teorii bytu, jak i epistemologii - teorii poznania. I to, co jest siłą powieści stanowi także o jej pewnej słabości. Teorie i obliczenia fizyczne niekoniecznie czynią lekturę bardziej płynną, zaś niezwykle ciekawe rozważania filozoficzne zostały zdecydowanie zbyt słabo umocowane w fabule. Tam natomiast, gdzie akcja przyśpiesza, przeciętnemu czytelnikowi będzie trudno rozpoznać, kto tak naprawdę bierze w niej udział, bowiem pewne ujednoznacznienia autor zamieścił dopiero po mniej więcej trzech-czwartych objętości dzieła. „Robot” jest zatem wyzwaniem, ale wartym ryzyka. Co więcej - jeśli jakieś powieści są warte powrotu do nich, niewątpliwie należy do tej kategorii. Zaś dwa ostatnie zasadnicze rozdziały (przed epilogiem) można i warto czytać powoli i wielokrotnie. Nie dziwię się Zajdlowi, że też musiała zrobić na nim wrażenie.