Przepis doskonały

Podczas lektury „Przepisu doskonałego” mój umysł prawie się przegrzał. Torgny Lindgren w niewielkiej i z pozoru prostej historyjce zawarł takie mnóstwo znaczeń, aluzji, a przede wszystkim zagadek literackich, że musiałam się sporo namyśleć, żeby je odczytać i nadać im jakiś sens. A to znaczy, że miałam do czynienia z kawałkiem dobrej literatury, która nie tylko o czymś opowiada, ale i rzuca wyzwanie, trochę nawet gra na nosie czytającemu. I o to chodzi. Już sam pomysł na kompozycję tej książki jest błyskotliwy. Mamy tu bowiem powieść w powieści. Bohaterem jest stuletni mieszkaniec domu opieki, który czuje w sobie przymus pisania, wskrzeszony po 40 latach, kiedy został on zwolniony z redakcji gazety za permanentne zmyślanie. Ów starzec codziennie mozolnie spisuje historię dwóch mężczyzn, którzy w powojennej Szwecji odbywają motocyklowe podróże w celu odnalezienia najsmaczniejszej pölsy (czyli mięsnego dania, składającego się głównie z podrobów i przypraw i przypominającego nieco nasz swojski salceson). Pierwszy z nich to komiwojażer, w poprzednim życiu nazistowski zbrodniarz Martin Bormann, a drugi to wiejski nauczyciel, świeżo po pobycie w sanatorium dla gruźlików, następca zmarłego na tę chorobę innego nauczyciela. Te dwie historie nakładają się na siebie, tworząc zabawną, a jednocześnie głęboko filozoficzną opowiastkę o poszukiwaniu sensu życia i o sile słów. W tekście wiele razy pada nazwa mitycznej potrawy pölsa, która tylko z pozoru jest zwykłym daniem. Bohaterowie, którzy ruszają jej tropem mówią o niej: „Gdy prowadzimy puste i bezsensowne życie, a następnie stykamy się z pölsą, mówimy sobie: w niezmiernym i bezbrzeżnym świecie mimo wszystko istnieje jakiś fundament, jądro czy środek, tak że nie musimy się poddawać.”, „(...) pölsa nigdy nie znajduje się w nieodwracalnym stanie lub niezmiennej formie. Jest nieobliczalna i nieprzewidywalna i można powiedzieć, że zawsze pokazuje coś zupełnie innego”, „Jest istotna, ale równocześnie ulotna, zaledwie odnosimy wrażenie, że ją znaleźliśmy, a już rozumiemy, że jest to tylko dalsza wskazówka, podpowiedź lub punkt wyjścia”. Lars i Robert gotowi są dla zaspokojenia apetytu na tę mityczną potrawę zaryzykować nawet własne życie, a jej posmakowanie zmienia ich podejście do życia. Jak sami mówią: „Ten, kto raz odda się pölsie, już nigdy nie będzie tym samym człowiekiem”. To dla nich coś w rodzaju Świętego Graala, życiowego celu, marzenia, którego spełnienie nadaje sens ich jałowej egzystencji. Wątek starca spisującego historię poszukiwaczy pölsy, hojnie racząc się wódką i narażając gminę na wydatki, jest okiem puszczonym przez autora do czytelnika. W pewnym momencie już nie wiadomo, co jest zmyśleniem, do którego starzec ma dryg od dawna, a co zdarzyło się naprawdę. A może niespełniony pisarz- emeryt ma w sobie większą moc kreacyjną niż przypuszczamy? W końcu jego opiekunka przekonała się, że świat wykreowany w pisanej opowieści może zaistnieć naprawdę, i to jak! „Przepis doskonały” to bardzo inteligentna książka. Przewrotna, groteskowa historia zmusza nas do przedzierania się przez kolejne warstwy, aby zajrzeć głębiej, zrozumieć więcej. To przepis doskonały na życie. Trochę tu klimatu „Czarodziejskiej Góry” T. Manna, trochę Monthy Pytona, trochę Doriana Greya, trochę Borgesa i wiele więcej. To danie wyrafinowane, pełne smaków, ale tylko dla smakoszy. I takim czytelnikom polecam tę powieść. Będziecie się dobrze bawić.