Przed zstąpieniem do piekieł

"Przed zstąpieniem do piekieł" to jedna z najbardziej niezwykłych powieści Doris Lessing. Świat realny przeplata się tu z... No właśnie, z czym? Czy to halucynacje, czy senne majaki nafaszerowanego lekami człowieka, czy jego wybujała wyobraźnia, czy może ucieczka przed rzeczywistością? Niezwykle bogatym, plastycznym językiem autorka przedstawia przeżycia i doświadczenia bohatera, który od początku intryguje czytelnika. Najpierw nie wiemy, kim on jest, a później, nawet gdy poznajemy jego tożsamość, wciąż wiele faktów staje pod znakiem zapytania. Sytuacja komplikuje się dodatkowo, gdy do głosu dochodzą inne postacie. Powieść noblistki to nie tylko pełen tajemnic i niedopowiedzeń portret umęczonego i wrażliwego człowieka. To także (a może nawet przede wszystkim) pytanie o to, czym jest normalność. Czy wystarczy wpisywać się w oczekiwania innych, w konwenanse i etykiety, by być uznanym za normalnego? I czy taka normalność zapewnia człowiekowi szczęście? Czy go ogranicza, odbierając wewnętrzną wolność? Autorka nie daje bezpośredniej odpowiedzi na te pytania - czytelnik musi znaleźć je sam. To na pewno jedna z zalet tej niezwykłej książki, która ma w sobie jakąś magnetyczną moc - mimo iż akcja nie jest wartka, trudno się od niej oderwać.