Fabryka Absolutu

Twórczość Čapka stanowi doskonałą antytezę większości literatury współczesnej zwanej piękną, której luminarze koncentrują się na zabiegach formalnych, wielokrotnie maskujących intelektualną próżnię. Tymczasem dzieła czeskiego pisarza, a wśród nich „Fabryka Absolutu”, napisane prostym i przystępnym językiem, skrywają myśli głębokie. Podczas tej krótkiej lektury wielokrotnie uśmiechałem się z podziwu dla sprytu i przenikliwości autora. Zaimponował mi na przykład samym zawiązaniem głównej intrygi, opartej na przewrotnym odwróceniu popularnej i powszechnie uznanej zależności – u niego bowiem wraz z postępem nauki Bóg nie znika, tylko pęcznieje. Uznanie musi budzić profetyzm Čapka, bo wśród opisanych przez niego blisko sto lat temu, wykrzywionych w satyrycznym zwierciadle zjawisk, bez trudu odnajdziemy wiele spośród współczesnych nam, obecnie już nie tak zabawnych, bo ziszczonych, problemów. Oczywiście, fakt, iż człowiek niezdolny jest objąć rozumowo sprawy ostateczne i w efekcie przykrajania ich do swych możliwości, okrutnie je wykoślawia, nie jest wiedzą tajemną dla nikogo, kto zna historię; autor znakomicie i wcześniej niż inni dostrzegł jednak groźbę nieuchronnej dynamizacji wynikłych stąd konfliktów w dobie gwałtownego postępu technicznego. Przy tym wnioski swe ujął w sposób nieodparcie zabawny, a co więcej, po część tego humoru trzeba sięgnąć dość głęboko, co bardzo się Čapkowi chwali. A jednak, mimo atrakcyjnej i wartościowej treści, zdarzały się momenty, w których „Fabryka Absolutu" nie potrafiła utrzymać mojej uwagi, za co winię ponosi wspomniany wcześniej, nieefektowny język. Ze wstydem muszę się bowiem przyznać, iż zawsze nęciły mnie ładne opakowania, czy to przedmiotów nieożywionych, czy, o zgrozo, ożywionych.