Bookfolio

Dzieje Apostolskie

William Barclay

religia

Można powiedzieć, że Dzieje Apostolskie są najważniejszą księgą w Nowym Testamencie. Gdybyśmy jej nie posiadali, to poza tym, co można by było odtworzyć z listów Pawła, nie mielibyśmy żadnych informacji o wczesnym Kościele. Istnieją dwa sposoby pisania historii. Jednym posługuje się kronikarz, który stara się przedstawić bieg wydarzeń w porządku chronologicznym, tydzień po tygodniu, dzień po dniu. Drugim posługuje się pisarz, który jak gdyby otwierając szereg okien, daje nam możliwość spojrzenia na ważne momenty i wielkich ludzi danego okresu. Autor Dziejów Apostolskich posługuje się tym drugim sposobem. Pomimo przyjętego powszechnie sformułowania tytułu tej księgi, nie mamy do czynienia z wyczerpującym opisem dziejów apostołów. Oprócz apostoła Pawła księga wspomina tylko trzech innych apostołów. W rozdziale dwunastym (w. 2) w jednym zdaniu znajduje się wzmianka, że Jakub, brat Jana został ścięty przez Heroda. Postać Jana pojawia się tylko w narracji, nieliczne odcinki Dziejów Apostolskich mówią o Piotrze. Grecki tytuł tej księgi należałoby raczej przetłumaczyć jako "Dzieła Mężów Apostolskich", ponieważ przekazuje ona typowe czyny, okoliczności i dzieła wielkich bohaterów wczesnego kościoła. Od najwcześniejszych czasów uważa się, że autorem Dziejów Apostolskich jest Łukasz, chociaż sama księga nie wspomina o tym fakcie. O Łukaszu wiemy mało. W Nowym Testamencie znajdujemy o nim zaledwie trzy wzmianki (Kol 4, 14; Flm 24; 2 Tm 4, 11). Na podstawie tych trzech wzmianek możemy stwierdzić na pewno dwie rzeczy, po pierwsze, że Łukasz był lekarzem i po drugie, że był jednym z najbardziej cenionym przez Pawła pomocników i najwierniejszym z jego przyjaciół oraz, że towarzyszył mu w czasie ostatniego uwięzienia. Jednego szczegółu możemy się tylko domyślać, mianowicie tego, że Łukasz pochodził z pogan. Jedenasty wiersz czwartego rozdziału Listu do Kolosan zamyka listę pozdrowień od tych, "którzy są z obrzezania", to jest od Żydów. Wiersz dwunasty rozpoczyna nową listę i można przypuszczać, że ta nowa lista obejmuje osoby pochodzące z pogan. Okazuje się, że Łukasz jest jedynym autorem ksiąg Nowego Testamentu pochodzącym z pogan. Używane przez niego zwroty medyczne sugerują, że był lekarzem. W swojej Ewangelii, pisząc o człowieku opętanym przez ducha nieczystego, Łukasz używa określenia "demon rzucił go na środek". Było to prawidłowe medyczne określenie konwulsji. Również w Ewangelii (9, 38) Łukasz opisuje człowieka, który prosił Jezusa, aby "wejrzał" na jego syna. Przy pomocy takiego zwrotu zwykle określano wizytę lekarza u pacjenta. Najbardziej interesującym przykładem wskazującym na skłonność Łukasza do używania zwrotów medycznych jest wypowiedź o wielbłądzie i uchu igielnym. Występuje ona u trzech ewangelistów (Mt 19, 24; Mk 10, 25; Łk 18, 25). Marek i Mateusz używają greckiego słowa raphis, które było słowem powszechnie używanym dla określenia igły krawieckiej lub igły używanej w gospodarstwie domowym. Jedynie Łukasz używa słowa belone, które było fachowym określeniem igły chirurgicznej. Dla lekarza rzeczą naturalną było posługiwanie się słownictwem lekarskim. Łukasz zadedykował zarówno swoją Ewangelię jak i Dzieje Apostolskie człowiekowi zwanemu Teofil (Łk 1, 3; Dz 1, 1). Możemy jedynie domyślać się, kim był Teofil. W Ewangelii (1, 3) imię Teofil poprzedzone jest słowem "dostojny". Wyrażenie to dosłownie znaczy "wasza dostojność". Teofil musiał być osobą wysoko postawioną w służbie Cesarstwa Rzymskiego. Istnieją trzy hipotezy co do tego, kim był Teofil. 1. Być może imię to nie było prawdziwym imieniem człowieka, któremu księga były zadedykowana. W tamtych czasach przynależność do chrześcijan mogła być niebezpieczna. Imię Teofil albo Teofilus w oryginale pochodzi od dwóch greckich słów: teos, które znaczy Bóg i philein, które znaczy - miłować. Być może Łukasz napisał swoją księgę dla jakiegoś człowieka miłującego Boga, a nie użył jego prawdziwego imienia ze względu na niebezpieczeństwo, jakie taka decyzja mogła spowodować. 2. Jeżeli Teofil był faktycznie osobą, do której zwracał się Łukasz, to, jak już powiedzieliśmy, musiał być wysokim urzędnikiem rzymskim. Być może Łukasz napisał tę księgę po to, aby pokazać mu, że chrześcijaństwo jest piękne i godne przyjęcia, a chrześcijanie są dobrymi i szlachetnymi ludźmi. Możliwe, że Dzieje Apostolskie są obroną chrześcijaństwa, napisaną w celu przekonania jakiegoś dostojnika rzymskiego, aby nie prześladował chrześcijan. 3. Istnieje jeszcze jedna teoria, bardziej romantyczna od poprzednich. Łukasz był lekarzem, a w starożytności lekarze często byli niewolnikami. Być może, Łukasz był lekarzem Teofila. Być może, Teofil był śmiertelnie chory, a umiejętności i poświęcenie Łukasza pomogły mu wrócić do zdrowia. Być może, Teofil z wdzięczności obdarzył Łukasza wolnością, a Łukasz chciał potem odwdzięczyć się za ten dar. Historia o Jezusie była czymś najdroższym, co posiadał. Napisał ją i posłał Teofilowi. Spróbujmy zastanowić się, co skłoniło Łukasza do napisania tej księgi. 1. Jednym z powodów była chęć obiektywnego ukazania chrześcijaństwa przedstawicielom rządu rzymskiego. Wiele razy autor odchodzi od głównego tematu, aby podkreślić jak uprzejmi byli rzymscy stróże porządku w stosunku do Pawła. Wspomina, że Sergiusz Paweł, prokonsul Cypru, nawraca się na chrześcijaństwo (Dz 13, 12),w Koryncie, Galion jest całkowicie bezstronny (Dz 18, 12),pretorzy w Filippi odkrywają swoją pomyłkę i publicznie przepraszają Pawła (Dz 16, 35),przedstawiciele władzy w Efezie są życzliwi w stosunku do Pawła i dbają o to, żeby nie stała mu się krzywda (Dz 19, 31). Łukasz wykazuje, że w latach poprzedzających napisanie Dziejów Apostolskich, władze rzymskie często były bezstronne, sprawiedliwe i pozytywnie ustosunkowane względem chrześcijan. Stara się też wykazać, że chrześcijanie byli dobrymi i lojalnymi obywatelami i za takich byli uważani przez władze. Na przykład Galion odpowiadając na skargę Żydów na Pawła, orzeka, że nie chodzi tutaj o żadne bezprawie lub zły czyn (Dz 18, 14),pisarz miejski z Efezu wydaje dobrą opinię o chrześcijanach (Dz 19, 37),Klaudiusz Lizjasz specjalnie podkreśla, że nie ma nic przeciwko Pawłowi (Dz 23, 29),Festus orzeka, że Paweł nie uczynił niczego zasługującego na karę śmierci, a wraz z Agryppą zgadzają się, że Paweł mógłby być zwolniony, gdyby nie odwołał się do cesarza. Łukasz pisał Dzieje Apostolskie w czasach, kiedy chrześcijanie byli nielubiani i prześladowani i pragnął wykazać, że rzymscy urzędnicy i funkcjonariusze uważając chrześcijan za dobrych ludzi i lojalnych obywateli, byli obiektywni w swoich sądach i postawach. Wysunięto nawet kiedyś interesującą sugestię, że Dzieje Apostolskie są listem przygotowanym w celu obrony Pawła w czasie jego rozprawy przed rzymskim cesarzem. 2. Innym celem Łukasza było wykazanie, że chrześcijaństwo jest religią dla wszystkich ludzi z wszystkich narodów. Była to jedna z tych prawd, których Żydzi nie mogli zrozumieć. Wierzyli, że tylko oni są narodem wybranym i że u Boga nie ma miejsca dla innych narodów. W swojej Księdze Łukasz pragnie udowodnić, że tak w rzeczywistości nie jest. Dlatego pokazuje Filipa głoszącego ewangelię Samarytanom, Szczepana, który głosi "chrześcijaństwo dla wszystkich" i za to ponosi męczeńską śmierć; opisuje także, jak Piotr akceptuje Korneliusza jako członka Kościoła, jak chrześcijanie głoszą ewangelię poganom w Antiochii, jak Paweł w wielu krajach zdobywa różnych ludzi dla Chrystusa. Podkreśla również, że Kościół podjął historyczną decyzję, zgodnie z którą w społeczności chrześcijańskiej poganie mają być traktowani na równi z Żydami (Dz 15). Chciał pokazać, że chrześcijaństwo jest religią nie znającą granic i znoszącą wszelkie podziały. 3. Opisane cele można jednak uznać za drugorzędne. Najważniejszy cel Łukasza zawiera się w słowach Zmartwychwstałego Pana: "Będziecie mi świadkami w Jerozolimie i całej Judei i Samarii i po krańce ziemi" (Dz 1, 8). Tym wielkim celem Łukasza było pokazanie rozwoju chrześcijaństwa, przedstawienie w jaki sposób religia, która miała swój początek w dalekim zakątku Palestyny, w niespełna trzydzieści lat dotarła aż do Rzymu. C. H. Turner zwraca uwagę, że Dzieje Apostolskie można podzielić na 6 części, z których każda kończy się sprawozdaniem o postępie misji chrześcijańskiej. Podział ten przedstawia się następująco: a. (Dz 1, 1-6, 7) - relacje o zborze w Jerozolimie i o zwiastowaniu Piotra, jest zakończona następującym podsumowaniem: "A Słowo Boże rosło i poczet uczniów w Jerozolimie bardzo się pomnażał, tak, że znaczna ilość kapłanów przyjmowała wiarę". b. (Dz 6, 8-9, 31) - rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa w Palestynie i męczeństwo Szczepana, zwiastowanie ewangelii w Samarii. Ten etap jest podsumowany słowami: "Tymczasem kościół, budując się i żyjąc w bojaźni Pańskiej, cieszył się po całej Judei, Galilei i Samarii pokojem i wspomagany przez Ducha Świętego pomnażał się". c. (Dz 9, 32-12, 24) - opis nawrócenia Pawła, rozszerzenie Kościoła aż po Antiochię, przyjęcie poganina Korneliusza do społeczności chrześcijańskiej. Zakończenie tej części brzmi: "A Słowo Boże rosło, i rozszerzało się". d. (Dz 12, 25-16, 5) - początki Kościoła w Azji Mniejszej i podróż misyjna po Galacji, podsumowane słowami: "Zbory zaś utwierdzały się w wierze i z każdym dniem rosły w liczbę". e. (Dz 16, 6-19, 20) - dotarcie Kościoła do Europy, misja Pawła w wielkich miastach pogańskich, takich jak Korynt i Efez. Podsumowanie tej części brzmi: "Tak to potężnie rosło i zyskiwało na mocy Słowo Pańskie". f. (Dz 19, 21-28, 31) - przybycie Pawła do Rzymu i jego uwięzienie. Przy końcu tej części widzimy Pawła "głoszącego Królestwo Boże i nauczającego o Panu Jezusie Chrystusie śmiało i bez przeszkód". Ten podział Dziejów Apostolskich wyjaśnia jednocześnie pewien fakt, który na pierwszy rzut oka wydaje się bardzo zagadkowy, a mianowicie, fakt dziwnego zakończenia tej księgi. Przedstawia ono Pawła w więzieniu, oczekującego na wyrok. Chcielibyśmy wiedzieć, co potem działo się z Pawłem. Ale dalsze jego dzieje okryte są tajemnicą. Łukasz zakończył swoją relację, ponieważ został w niej osiągnięty cel. Pokazał, w jaki sposób chrześcijaństwo rozpoczęło się w Jerozolimie i przetoczywszy się przez dużą część świata dotarło do wielkiego Rzymu. Opisał cudowne rozprzestrzenianie się Ewangelii, i odłożył pióro, kiedy ukazał chrześcijaństwo założone w stolicy świata. Łukasz pisał historię, a źródła, z których historyk czerpie informacje są sprawą bardzo istotną. Skąd Łukasz znał opisane przez siebie fakty? 1. W pierwszych piętnastu rozdziałach Łukasz opisuje wydarzenia, o których nie posiadał informacji bezpośredniej, tzn. nie uczestniczył w nich osobiście. Najprawdopodobniej miał dostęp do dwóch źródeł. Pierwszym były historie miejscowych zborów. Każdy zbór miał swoją historię, chociaż mogła ona nie być utrwalona na piśmie. Możemy wyróżniać trzy bloki lokalnych przekazów. W rozdziałach 1-5 oraz w 15 i 16 opisana jest historia zboru w Jerozolimie. Historia zboru w Cazarei zawarta jest w rozdziałach 8, 26-40 oraz 9, 31-10, 48, a historia zboru w Antiochii w rozdziałach 11, 19-30 i 12, 25-13, 28. Drugim źródłem były opowiadania o wielkich postaciach wczesnego Kościoła. Najprawdopodobniej istniały cykle opowiadań o działalności takich mężów jak Piotr, Jan, Filip i Szczepan. Z pewnością przyjaźń Łukasza z Pawłem umożliwiała mu poznanie starszych wielu zborów, a ich opowiadania o wydarzeniach z niedalekiej przyszłości stanowiły dla niego rozległe źródło wiedzy. 2. Na temat większości opisów zawartych w rozdziałach 16-18 Łukasz posiadał osobistą, bezpośrednią wiedzę. Czytając uważnie Dzieje Apostolskie zauważymy, że w niektórych miejscach autor pisze np. "przybyli, modlili się" itp., potem niespodziewanie zmienia osobę podmiotu i kontynuuje np. "przybyliśmy, modliliśmy się". W pierwszej osobie liczby mnogiej pisane są następujące fragmenty księgi dziejów Apostolskich: 16, 10-17; 20, 5-16; 21, 1-18; 27, 1-28, 16. Łukasz musiał być obecny przy wszystkich tych wydarzeniach. Jeśli chodzi o wydarzenia, przy których nie był obecny, to musimy pamiętać, że spędził on z apostołem Pawłem wiele godzin w więzieniu i Paweł zapewne wiele mu opowiedział. Poza tym, nie było chyba ważniejszej postaci związanej z misją i pierwszymi zborami, której by Łukasz osobiście nie znał. W każdym więc wypadku czerpał informację od naocznych świadków. Czytając Dzieje Apostolskie możemy być absolutnie pewni, że żaden historyk nie był w posiadaniu lepszych źródeł i żaden nie wykorzystał swoich źródeł w sposób bardziej uczciwy niż czynił to Łukasz.

Klimat książki

Tekst stanowi głęboką analizę teologiczną i historyczną Księgi Dziejów Apostolskich, skupiając się na celach autora (Łukasza), strukturze narracyjnej (rozprzestrzenianie się Ewangelii) oraz wiarygodności źródeł, z których korzystał. Jest to kompendium wiedzy o tym, jak chrześcijaństwo przekształciło się z lokalnej sekty w światową religię.

W skrócie

  • podniosły
  • edukacyjny
  • refleksyjny
  • umiarkowane tempo

Tropy

  • podróż bohatera
  • przemiana
  • świadek historii
  • przekaz pokoleniowy

Trudne tematy: męczeństwo, uwięzienie, procesy sądowe

Szczegóły

Rok wydania
1979
Liczba stron
304 str.
Wydawnictwo
Słowo Prawdy
Język
polski
Format
papier
Cykl
Komentarz Nowego Testamentu Williama Barclay'a
Gatunek
religia

Opinie czytelników

Oceń tę książkę

0/10

Kiedy przeczytana?

2026-11-19

Oceniona książka trafi na półkę Przeczytane.

Bezpłatne konto Bookfolio

Dodaj „Dzieje Apostolskie" do swojej półki

Załóż darmowe konto i miej swoje lektury, oceny oraz postępy w jednym miejscu. Dołącz do grona zadowolonych czytelników, którzy już wiedzą, co przeczytali i co chcą przeczytać.

Trzy półki czytelnicze

Przeczytane, Teraz czytam i Chcę przeczytać. Uporządkuj swoje książki w sekundy.

Oceny i recenzje

Skala 1-10, prywatne notatki, ulubione cytaty. Wracaj do swoich opinii kiedy chcesz.

Statystyki i wyzwania

Ustal roczny cel czytelniczy i obserwuj jak rośnie liczba przeczytanych stron.

Rekomendacje i grafiki

Odkrywaj kolejne tytuły i generuj estetyczne podsumowania roku w książkach.