Doppelganger. Sobowtór

To może być odkrywcza książka dla tych, którzy nie znali rzeczywistości socjalistycznych czasów. Sądzę jednak, że najbardziej przekona osoby, które same pamiętają lata przełomu lub wysłuchali relacji rodziców, będących świadkami ówczesnych wydarzeń. Książka znakomicie oddaje społeczne nastroje, układy polityczne i kolosalną różnicę pomiędzy wolnymi krajami a tymi, które podlegały władzy radzieckiej. Świadomość historyczno-polityczna będzie więc tutaj znacznącym, emocjonalnym wsparciem dla lektury. Bohaterem książki jest szpieg wzorowany na realnej postaci, działającej jako nielegal w Alzacji. Krainie, która nota bene przez lata przechodziła z rąk francyskich w niemieckie (i odwrotnie),nabywając specyficznej wyjątkowości. W domu, do którego trafia Hans mówi się po niemiecku, ale oba języki są w równej mierze istotne dla obrazu miejsca. Bogatego, odmiennego od polskiej surowości, którą mamy szansę obserwować w scenach powracających do Jana - drugiego z najważniejszych bohaterów. Sama akcja przeprowadza nas przez działania siatek szpiegowskich, sposoby zdobywania informacji i sadowienia się w 'skradzionym' miejscu. Polskie realia poznajemy zaś po tym, jak na jaw wychodzą fakty zawracające akcję na moment do czasów powojennych przesiedleń. Tu i teraz tkwimy w sprawie, która z przaśnej szarzyzny przenosi młodego szpiega w barwny świat, istniejący ledwie dwie granice na zachód. Oszołomienie innością staje naprzeciw wierności wpojonych propagandą ideałów. Miłość jest tyleż piękna, co niebezpieczna i zadająca ból, sumienie miesza się z twardością charakteru. Zmienia się rzeczywistość, pułapki nabierają innych kształtów, a my raz nienawidzimy Hansa, raz kibicujemy szansie na jego odmianę. Dla mnie osobiście, znakomite oddanie realiów szpiegowskiej pracy ustępuje wagą świetnej warstwie psychologicznej. To, co może wydawać się nudne - rozważania i rozterki, krótkie zawahania, wewnętrzna walka bohatera - stanowi clue opartej na faktach historii. Przedziwne to były czasy i wymagające takich samych zachowań. Nie ma tutaj prostych ocen moralnych, jeśli nie jest się świadomym siły nacisków, także w kręgach rodzinnych, jakim podlegali pracownicy służb. Jednocześnie, autorzy podkreślają nigdy nie znikające prawo wyboru każdej jednostki. Trzeba jednak pamiętać, że często bywał to wybór ostateczny. Kogo warto poświęcić dla sprawy, kto decyduje o ryzyku, kto musi zachować surowość i zrzec się prawa do uczuć i słabości? To wierzchołek góry pytań, które wyrastają w trakcie lektury. Pozostaje śledzić postawy Hansa i Jana, koniecznie bacząc na tło zmieniającej się rzeczywistości, i wyciągać wnioski. Finał rozczaruje osoby, twardo optujące za podziałem na czarne i białe, na sprawiedliwe i niepoprawne w czasach demokracji. W tamtych realiach jednostka była wykonawcą lub przeszkodą, a swoje prawne życie mogłeś stracić nawet o tym nie wiedząc. Walka wywiadów, zimna wojna, mur dzielący nie tylko strefy wpływów ale i wizję tego, co właściwe. A wewnątrz politycznej gry człowiek. Po jednej lub drugiej stronie. Środek nie istniał i to było dramatem, który tworzył podobne życiorysy. Przejmująca lektura, polecam. Katarzyna we współpracy z Wydawnictwem Agora. Ps. Niemal równocześnie z książką, na ekranach pojawił się film Jana Holoubka, ze znakomitą rolą Jakuba Gierszała. Film jest niemal wizualną kalką spisanej opowieści. Obejrzałam tydzień po lekturze, warto było.