Doktor Żywago

Sam nie wiem, jak to się stało, że przeczytałem tą powieść dopiero teraz. Wielka proza … i nie tylko. Niektórzy określają dzieło noblisty jako powieść historyczną, inni jako romans, jeszcze inni jako rozrachunek z rewolucją, zarówno lutową jak i przewrotem bolszewickim. Żadne z tych określeń nie wyczerpuje tematu książki. Mieści ona bowiem w sobie wszystkie te wątki i nie tylko. Mamy więc i historię inteligencji rosyjskiej pomiędzy 1905 a 1943 rokiem, miotającej się pomiędzy stronami i walczącej o przeżycie, historię idei, którymi w tym okresie żył ten kraj, bardzo dobry, oddolny opis degrengolady armii rosyjskiej podczas I wojny światowej oraz wyważony opis bratobójczych walk w czasie wojny domowej między bolszewikami, a ich przeciwnikami, gdzie żadna ze stron nie jest ani gloryfikowana, ani potępiana w czambuł oraz gehenny chłopów, łupionych przez wszystkie wojska. Mamy przykłady awansu społecznego przed i po rewolucji, opis obyczajów mieszkańców Moskwy, galerię ciekawych postaci. Na pewno nie były to dobre lata dla idealistów, których autor przedstawia bardzo pozytywnie. Dla odmiany – konformiści i karierowicze radzą sobie bardzo dobrze pod rządami każdej władzy i w każdej sytuacji. Na szczęście i w takich warunkach mogła się narodzić i rozkwitnąć miłość, prawdziwa i bezinteresowna (bez wątpienia z jednej strony). Niektórym motywacje bohaterów i ich wybory mogą się wydać dziwne i niezrozumiałe. I być może dlatego autor tak dokładnie ukazuje nam przemyślenia, rozmowy i proces twórczy Jurija Żywagi, ale i Lary oraz Strielnikowa. Łatwo dziś im doradzać, kiedy nie żyje się w czasach walki o byt i przeżycie następnego dnia i nie zostało się wychowanym w określony sposób i w kulcie pewnych wartości. Pasternak był świadkiem tzw. rewolucji bolszewickiej i dał jej pełny i bezstronny obraz, począwszy od przewrotu październikowego, poprzez zdobycie władzy przez bolszewików, walkę o jej utrzymania oraz umocnienie – szczególnie instytucjonalne tej władzy. Pokazuje paradoksy bratobójczych walk – wuj Jurija – ziemianin – popiera bolszewików, a syn stróża – Tatar – jest generałem „białych”. Doktor opatruje dwóch żołnierzy – „czerwonego” i „białego”, obu z amuletem z cytatem z Psalmów. Władza radziecka chytrze najpierw niektórych przyciąga, a potem – szczególnie tych szczerze zaangażowanych - odtrąca i prześladuje. Konformiści wychodzą bez szwanku z każdej sytuacji. Ale w ludziach tkwi dobro i potrafią pomóc potrzebującemu, nawet wówczas, gdy nic im to nie daje a nawet wiąże się to z ryzykiem podpadnięcia władzy. Warto zwrócić uwagę na zaskakujące i budujące przemyślenia Jurija oraz Simy Tuncewej i Miszy Gordona (zapewne również autora) na temat chrześcijaństwa. Wielka powieść.