Cudowne lata pod psem

I śmieszno, i straszno - taka myśl towarzyszyła mi podczas czytania "Cudownych lat pod psem". Nie może być inaczej, gdy pokazuje się czasy komuny w krzywym zwierciadle. Dużo tu humorystycznych i groteskowych scen, więc trudno wybrać tę jedną, najlepszą. Mnie najbardziej ubawiły pamiętnikarskie zapiski bohatera z czasów przedszkolnych. Dzięki nim mamy okazję spojrzeć na pełen absurdów świat oczyma przedwcześnie dojrzałego i niezwykle inteligentnego malca, który rozbraja, zadziwia i demaskuje głupotę wielu dorosłych. Świat opisany przez Viewegha aż roi się od różnych oryginałów i ekscentryków. Właściwie cała rodzina głównego bohatera zaskakuje odmiennością, dziwacznymi przyzwyczajeniami i fobiami. Zagraniczne wojaże babci, wojownicze poglądy dziadka czy nieporadność ojca są zniewalające. Pod tą wesołą otoczką kryje się jednak powaga i dramatyzm, czego przykładem może być inwazja na Czechosłowację w 1968 roku. Również późniejsze zmiany polityczne, aż do obserwowanej wnikliwie przez ojca pierestrojki Gorbaczowa, śmieszą tylko pozornie. Pod komicznymi sytuacjami i dialogami zakamuflowane są ludzkie tragedie i trudne wybory życiowe - wykształceni ludzie, nawet utytułowani naukowcy pracują jako portierzy czy magazynierzy. Jedni zostali zdegradowani do takiej pozycji, inni sami się na nią zdecydowali, nie chcąc dłużej egzystować w swoim środowisku. W trakcie lektury rodzą się pytania o wątki autobiograficzne, które szczególnie ironicznie zasugerowane są w epilogu. Nie wiem, na ile treść książki pokrywa się z doświadczeniami autora, na pewno jednak pokazuje trudną sytuację pisarzy czechosłowackich, zmuszonych do batalii z cenzurą i walki o niezależność. Na kartach powieści pojawia się słynny opozycyjny twórca Pavel Kohout. Mimo iż jego obecność jest marginalna, wprowadza zamieszanie w życie rodziny głównego bohatera, gdyż samo pojawienie się w towarzystwie opozycjonisty między sklepowymi półkami budzi powszechne zainteresowanie i może stać się przyczyną partyjnych rozliczeń i represji. Temat ten pokazany jest tu humorystycznie i groteskowo, jednak trudno nie zatrzymać się przy nim na chwilę refleksji. Czyta się tę powieść szybko i z przyjemnością. Na pewno takiej lekturze sprzyja lekki styl, pełen zabawnych, błyskotliwych dialogów.