Byłam sekretarką Rumkowskiego: Dzienniki Etki Daum

Wstrząsnął mną ten pamiętnik. Obraz żydowskiego getta w Łodzi oczami sekretarki Chaima Rumkowskiego. Ten bardzo ostrożny i wyważony opis jest, moim zdaniem, przede wszystkim odzwierciedleniem charakteru i kindersztuby autorki - Etki Daum, a dopiero później wynikiem jej pozycji w administracji getta. Lepiej było mentalnie odizolować się od skali okropieństw dnia powszedniego niż zwariować ze świadomości, że krąg zagłady zaciska się wokół człowieka. Nawet o pobiciu narzeczonego Etka pisze bardzo chłodno i oględnie. Przedstawia skomplikowany obraz relacji niemiecko-żydowskich oraz pomiędzy samymi Żydami, którzy pod względem pochodzenia, wykształcenia i statusu materialnego stanowili zróżnicowaną grupę, siłą wtłoczoną we wspólną egzystencję w dramatycznych warunkach. I z tego jakby nieco wyzutego z emocji pamiętnika wyłania się mrożący krew w żyłach koszmar, w którym dwoistość natury ludzkiej jest spotęgowana i uwypuklona do granic możliwości. Taka jest smutna prawda o człowieku. Rumkowski rozumiał beznadziejną sytuację Żydów oraz uwielbiany przez hitlerowców etos pracy oraz wynikający z tego biznes, i prawie udało mu się utkać swoje przetrwanie z misternego splotu tych elementów. Tu nie chodzi o ocenę lecz o pamięć, tych ludzi, tych dni.