Biały zamek

Tak zwana „wczesna twórczość” Orhana Pamuka. Formalnie mamy do czynienia z powieścią historyczną z drugiej połowy XVII wieku, rozgrywającą się na terenie Imperium Osmańskiego, ale faktycznie można odnieść wrażenie, że to bardziej bardziej rozprawka psychologiczna w kostiumie historycznym. A już na pewno anty-przygodowa. Akcja toczy się wartko tam, gdzie jeszcze nie zaczyna się prawdziwa fabuła, czyli przed dostaniem się włoskiego młodzieńca w niewolę hodży. Do tego jeszcze to najkrótszy okres czasu, o którym wspomina książka. Później zdarza się narratorowi pisać, że tak dalej trwało to kilka lat. Ale akcja jest tylko tłem dla rozważań autora. W postaciach hodży i jego włoskiego niewolnika mamy z jednej strony konflikt świata zachodniego ze wschodnim, a z drugiej przeciwstawienie wojażom w czasie i przestrzeni – podróży w głąb siebie. I mimo, iż autor w posłowiu powołuje się na wiele dzieł literatury europejskiej (chociaż nie tylko),to jednak widać, że reprezentuje Orient. Nie jest natomiast zbyt hojny jeśli chodzi o jego pokazywanie czytelnikom. Tak jakby chciał, abyśmy czytając większy nacisk położyli na podróż w głąb jego bohaterów. Temu służy też anonimizacja i ahistoryczny opis wyprawy – zapewne chocimskiej? - padyszacha do Lechistanu. Polonicum, ale niezbyt mocno zarysowane. Do tego jeszcze – szczególnie bliżej końca – autor coraz wyraźniej bawi się z czytelnikiem, co do tożsamości narratora. Z początku oczywistej – później już nie. I to można odebrać na dwa sposoby – faktyczna tożsamość osoby czy też może tylko zamiana osobowości? Powieść ciekawa, ale na pewno nie należy do najlepszych w dorobku autora.