Anioł w domu, mrówka w fabryce

Oto odpowiedź dla wszystkich, którzy zadają pytanie: po co nam herstoria? Przecież historia jest jednakowa dla wszystkich. Alicja Urbanik-Kopeć zaprasza nas w podróż w nie tak znowu odległe czasy (XIX i początki XX wieku),które dla wielu mogą okazać się wyprawą w nieznane, bardziej egzotyczną niż historia dynastii Qing w Chinach. Tym razem odwiedzimy nie królewskie pałace, pola bitew, domy arystokratów czy jakiekolwiek inne miejsca, w których ludzie władzy (czyli w przeszłości głównie mężczyźni) podejmowali ważkie decyzje i oddawali się wielkopańskim rozrywkom, ale fabryki. Miejsca pracy tysięcy osób – mężczyzn, ale i stopniowo też kobiet – którzy ciężko harowali po kilkanaście godzin dziennie za głodowe pensje. I chociaż część z nich – podejmując pierwsze strajki - zapisała się na kartach historii i wpłynęła na jej bieg, do tej pory nikt się nimi nie interesował. Autorka nazywa pracownice fabryk wykluczonymi podwójnie: ze względu na przynależność do niższej warstwy społecznej robotników oraz ze względu na płeć. Dzisiaj wiemy już, że ta kombinacja pozbawiła szwaczki, szpularki i pozostałe nie tylko życiowych szans, wyższej płacy i możliwości awansu społecznego, ale i miejsca w historii. Osoby zainteresowane tematem zgłębiając historię walki o prawa kobiet w XIX/XX wieku poznają ją z perspektywy działaczek z wyższych warstw - Zofii Nałkowskiej, Narcyzy Żmichowskiej, Pauliny Kuczalskiej-Reinschmit czy Kazimiery Bujwidowej, a nie żyrardowskiej szwaczki. A perspektywa ta różniła się kolosalnie. Jak dowodzi Alicja Urbanik-Kopeć, robotnice musiały zmierzyć się nie tylko z fatalnymi warunkami pracy, pensją niższą, niż otrzymywali ich mężowie na tych samych stanowiskach i problemami zdrowotnymi, ale i stereotypem. Nawet emancypantki z wyższych sfer uznawały pracę kobiet w fabrykach za coś nienaturalnego, przeczącego prawdziwemu przeznaczeniu, jakim jest bycie dobrą żoną i matką. Jednak nie pamiętały przy tym o rzeczy najważniejszej: 16 godzin dziennie przy wydzielających trujące opary maszynach nie było dla pracownic wyborem, ale koniecznością. Bardziej niż o poprawę sytuacji kobiet – edukację, warunki pracy – martwiono się o ich „moralność”. Bo kobieta, która za bardzo oddaliła się od domu, centrum władzy ojcowskiej czy mężowskiej, znajduje się już krok od prostytucji. Wiele zagadnień zawartych w książce nie traci na aktualności. Dziś również żywy jest spór pomiędzy – w dużym uproszczeniu – feministkami liberalnymi a socjalnymi o to, czy praca zawodowa jest dla kobiet możliwością realizowania się czy też kolejnym obowiązkiem narzuconym przez kapitalizm, który mniej zamożnym nie przyniesie wyzwolenia, a jeszcze dołoży pracy ponad siły. Kompozycja książki chwilami wydała mi się odrobinę chaotyczna, a część faktów powtarzała się, nie psuje to jednak przyjemności z lektury ani tym bardziej nie podważa jej wartości merytorycznej. „Anioł w domu, mrówka w fabryce” to nie tylko próba popartego licznymi źródłami opisu sytuacji kobiet, ale i zestaw wciąż aktualnych pytań: na ile osoby uprzywilejowane i zamożne mogą w imieniu pozostałych decydować, co dla nich jest dobre? Na ile oderwane są od codziennego życia? Jak dążyć do równości, by dążenia te nie zakończyły się jedynie dołożeniem kobietom do obowiązków domowych obowiązku utrzymania rodziny? Aż wreszcie: czy dzisiaj w końcu zaczęliśmy słuchać głosu wykluczonych? https://www.bookhunter.pl/recenzja/3257/aniol-w-domu-mrowka-w-fabryce