Zwierz wszelkiego rodzaju

W żydowskiej sztuce obrzędowej aż roi się od istot, które żyją na ziemi, w wodach i powietrzu. Te najczęściej spotykane to lwy, jelenie i orły, ale bywają też wiewiórki, niedźwiedzie i słonie. Obsiadły lampki chanukowe i besaminki, tarcze i korony na Torę. Prawdziwym rajem dla nich były pokryte malowidłami ściany i sklepienia synagog oraz rzeźbione w drewnie szafy na zwoje Tory. Ich rodowód jest starożytny, sięga Grecji i Mezopotamii; lwy, lamparty, byki, gazele i pawie przetrwały na bliskowschodnich mozaikach synagog z okresu Bizancjum. Metafory ze świata fauny znajdziemy w Biblii, zwłaszcza psalmach i – w wielkiej obfitości – w Pieśni nad Pieśniami, gdzie „miły podobny jest do gazeli lub do młodego jelonka”, a miła ma włosy „jak stado kóz, które schodzą z gór Gileadu”. Zwierzęta pojawiają się też w modlitwach i poematach liturgicznych, w przypowieściach i folklorze. Ich wszechobecność w sztuce nie przekłada się na łatwość interpretacji; często nie sposób stwierdzić z całą pewnością, czy pełnią rolę symbolu, czy też zostały użyte jako uświęcone tradycją ornamenty – chyba że skojarzenie podsuwa nam towarzyszący im werset.