Zmierzch ery Gorbaczowa i triumf Jelcyna

Bardzo solidna - osiemset stron tekstu plus indeks osobowy, wykaz skrótów i garść fotografii - praca historyka prof.Jana Sobczaka. Nie jest to wszakże monografia kluczowego momentu przemian w historii, gdy rozpadał się ZSRR i tworzyła się Federacja Rosyjska, lecz publikacja dziennika, prowadzonego przez Autora w latach 1990-1992, kiedy profesor przebywał na pobycie naukowym w Moskwie. Są więc Dzienniki moskiewskie Sobczaka (zakładajac, że nie były ex post modyfikowane i uzupełniane) interesującym diariuszem przemian, spisywanym przez naocznego świadka. Przyjęta przez autora forma memuarów stanowi o sile i atrakcyjności książki, ale także o jej słabości naukowej, pewnej analitycznej bezradności. Atrakcyjność czytelnicza wyraża się w tym, że prof.Sobczak opisuje nie tylko wydarzenia na scenie politycznej ZSRR, lecz wtrąca także scenki z codziennego życia - obserwacje z ulicy czy z bazaru, zasłyszane rozmowy i anegdotki, zarysy portretów spotykanych rozmówców. Ciekawy, żywy opis Moskwy przełomu lat 90. minionego wieku. Analityczny czy naukowy niedostatek stąd się natomiast bierze, że Autor nie utrzymuje właściwego dystansu wobec wydarzeń absolutnie różnego znaczenia, nie opatruje ich - jak można byłoby oczekiwać od naukowca - pogłebioną, odautorską refleksją, a jeszcze w dodatku okrasza zupełnie zbędnymi didaskaliami na temat równolegle dziejących się wydarzeń w Polsce. Zbyt przyczynkarska, miejscami plotkarska to praca, w której zabrakło miejsca na sprawy i zdarzenia poważniejsze. Jednakże te splątane, przemieszane uwagi, spostrzeżenia i niezbyt udana w sumie próba uogólnienia zachodzącej w ZSRR rewolucji (tak, tak; to co się działo w tym czasie w ZSRR było rewolucją) jest także doskonałym portretem naukowca z PRL, który nie jest w stanie należycie ocenić wagi zachodzących wokół przemian. To nie jest bynajmniej zarzut; niewielu było stać na to, aby ogarnąć umysłem rozpad imperium i upadek ideologii. Dziennik moskiewski Jana Sobczaka jest portretem pokolenia naukowców i analityków, bezdradnie interpretującego ZSRR i Rosję. I w tym znaczeniu pozostaje aktualny. Dlatego - lektura obowiązkowa dla historyków i interesujących się Rosją.