Zamknięte drzwi

Magda Szabo oddaje hołd i wyraża najgłębszy szacunek osobie bardzo ważnej w swoim życiu- gospodyni domowej Emerenc. Ta powieść to jakby tren, zapis tęsknoty i żalu po śmierci ukochanego człowieka, ale jednocześnie forma psychoterapii, służąca tu do zrzucenia z ramion ciężaru wyrzutów sumienia spowodowanych poczuciem nie dość dużego zaangażowania w pomoc tej wspaniałej kobiecie pod koniec jej życia ( a może odwrotnie- zbyt dużego zaangażowania?). W literaturze światowej postacie pomocy domowych, gospodyń, czy służących pojawiały się bardzo często. Molier wykorzystywał te figury jako motor sprawczy i głos rozsądku pomagający niezaradnym panom w rozwiązywaniu ich problemów uczuciowych. U Zapolskiej służąca to postać będąca ilustracją problemów społecznych (wykorzystana przez Zbyszka Dulskiego Hanka). U Mickiewicza służący jest ramieniem zemsty (Gerwazy i Protazy). Jednak nie przypominam sobie, żeby ktoś zbudował tak piękny i głęboki portret gospodyni domowej i uczynił z niej postać pierwszoplanową. Emerenc to KTOŚ. Kobieta silna, zasadnicza, z pozoru oschła i nieczuła, a tak naprawdę uosobienie empatii i dobroci. Zna ją cała okolica, a jednocześnie nie zna jej nikt. Emerenc obsesyjnie pilnuje bowiem dostępu do swojego świata, dosłownie, nie wpuszczając nikogo poza sień w swoim mieszkaniu i przenośnie, będąc bardzo skrytą i pilnie strzegąc sekretów swojego życia. Jedynie Magduszka po pewnym czasie zostaje przez nią dopuszczona do niektórych tajemnic, a zamknięte drzwi nieco się uchylają przed nią. Poznajemy losy tej dzielnej kobiety, składające się z dramatów, które zafundowała jej historia. Ta historia układa się jednak z drobnych uwag, aluzji, rzucanych mimochodem informacji. Utrata rodziny, życie podczas wojny i trudy zmagania się z trudami powojennego życia uczyniły z Emerenc osobę niezłomną, odważnie wojującą z niesprawiedliwością, krzywdą ludzką i okrucieństwem. Nie rozumie ona wielu spraw, bo nie interesuje się polityką, sztuką, czy literaturą, ale intuicyjnie wie, po czyjej stronie stanąć, bo kompas moralny ma bardzo dobrze naoliwiony. Jej kryteria oceny człowieka też są ciekawe: według niej ktoś, kto nie pracuje fizycznie nie zasługuje na szacunek, a kiedy trafia do domu Magdy, która wraz z mężem oddaje się pracy twórczej, wyjaśnia to sobie po swojemu (żeby walić w klawisze maszyny do pisania trzeba włożyć siłę, więc to też poniekąd praca fizyczna). Portret bohaterki to jedno, ale sposób, w jaki jest on napisany to drugie. To dosłownie hymn na cześć Emerenc, stworzony przepięknym językiem i kreujący tę kobietę na wzór mitologicznej bogini- Walkirii, Ateny, Hery. Mimo że sama historia wzięła się ze wspomnień autorki, to symbolika scen związanych z bohaterką nadaje jej wymiar legendarny. Szczególnie poruszyła mnie scena wejścia do pokoju Emerenc po jej śmierci- rozpad świata bohaterki jest jakby wyrazem wściekłości wynikającej z wcześniejszego zachowania się Magduszki. Co tu więcej pisać- ta książka to absolutne arcydzieło literatury psychologicznej. Intymne, głębokie, piękne. Czytajcie koniecznie.