Wykluczeni

Cyt.: „Młodzi plują na starszych i ich wartości a kilka lat później wyciągają je z lamusa, bo wtedy sami są nieco starsi i zdążyli się uspokoić.” Elfriede Jelinek, „Wykluczeni” Literacka Nagroda Nobla przyznana w 2004 roku Elfriede Jelinek, uważanej za autorkę skandalizującą i kontrowersyjną, wywołała tak wielkie wzburzenie, że jeden z członków Akademii, Knut Ahnlund zrezygnował z dalszego uczestnictwa w jej pracach oświadczając, iż przyznanie jej austriackiej pisarce cyt.”rujnuje nagrodę”. W wydanej w 1980 roku powieść „Wykluczeni” Elfriede Jelinek próbuje oddać atmosferę Wiednia końca lat 50-tych ub. wieku. Austria podnosi się po zniszczeniach wojennych, zniknęły alianckie strefy okupacyjne, zaczyna się powoli powojenny boom gospodarczy. Ale nie dotyka on wszystkich, różnice klasowe i rozwarstwienie społeczne pozostały a Austria, która wykreowała się na pierwszą ofiarę Hitlera, nie dokonała rozliczenia z nazizmem i wydaje się, iż nie ma najmniejszego zamiaru tego robić. Rodzeństwo Rainer i Anna, siedemnastoletnie bliźniaki pochodzące z ubogiej rodziny drobnomieszczańskiej, zafascynowane ideami Sartre’a, Camusa i Sade’a o osiąganiu wolności poprzez bunt wobec porządku społecznego i „działania absurdalne”, usiłują wcielić w życie owe idee a do swoich pomysłów przekonują również Sophie, córkę bankiera i Hansa, elektryka. Dość trudna w odbiorze to powieść. Narracja, którą proponuje autorka jest chłodna, beznamiętna, niemal bezosobowa a na dodatek pozbawiona dialogów, ale paradoksalnie nieźle współbrzmi z opisywanymi przez nią czasami i wydarzeniami. Bo od przemocy się zaczyna, a im dalej, tym gorzej. Przygnębiająca i ponura, miejscami cyniczna powieść o poszukiwaniu swojego miejsca w życiu, o ideach, którymi tak naprawdę pragniemy zamaskować chęć stania się kimś innym niż jesteśmy. O odrzucaniu starych norm i wartości i tworzeniu nowych, które pozwolą na ukazanie własnej wyjątkowości. Ale to też opowieść o zagubieniu, bezradności i bezsilności. Szokuje brutalnością i obscenicznością a jednocześnie stawia ważne pytania i nie daje jednoznacznych odpowiedzi.