Wszystko rozpada się

Powieść nigeryjskiego autora, rozgrywająca się w środowisku ludu Igbo u progu brytyjskiej ekspansji kolonialnej. Pierwotnie wydana w 1958 roku – to ważne, bowiem jest jedną z pierwszych pokazujących spotkanie kultur z punktu widzenia tej podbitej. Autor, w niezwykle ciekawy sposób, opisując losy głównego bohatera - silnego i odważnego Okonkwo – pokazuje świat wiosek Igbo przez przybyciem brytyjskich kolonizatorów i chrześcijańskich misjonarzy. I nie sposób zaprzeczyć, że mimo braku pisma oraz odpowiedników znanego Europejczykom malarstwa – była to kultura bardzo ciekawa i dobrze zorganizowana. Ważną rolę odgrywały w niej plemienne tradycje i obyczaje, „duchy”, prorocy i prorokinie ("wróżbiarze”),rytm życia dostosowany do cykli przyrody oraz hierarchia społeczna, związana jednak z osiągnięciami, a nie pochodzeniem. Przy tym część zwyczajów dzisiejszym czytelnikom wydaje się okrutna , np. pozostawiania bliźniaków w dżungli. Na tym tle główny bohater, dużym nakładem własnych sił buduje swoją silną pozycję w społeczności w zgodzie z kulturą własnego ludu. Stopień jej akceptacji i chęć wykazania się nią jest u niego silniejszy niż zdrowy rozsądek, aplikowany mu przez niektórych przyjaciół, co ciekawe będący bliższy kulturze późniejszych kolonizatorów. Ale błąd, niczym strzelba w teatrze, powoduje konsekwencje. Strażnik tradycji styka się z nowym – najpierw misjonarzami, potem brytyjskimi kolonizatorami. Jedni i drudzy działali przemyślnie, powoli budują swoją pozycję, zachęcając, a nie zmuszając i oferując wiele w zamian, szczególnie tym z dołów hierarchii. Znakomicie pokazana jest rozmowa przywódców wioski z jednym z misjonarzy, pokazująca … pewne podobieństwa rywalizujących ze sobą religii - oczywiście z punktu widzenia odbioru społecznego praktyk religijnych, a nie teologii. Siłą książki jest aprecjacja ludów afrykańskich sprzed epoki kolonizacji. To nie byli dzicy ani prymitywi. Wytworzyli ciekawą kulturę i organizację społeczną, dostosowaną do warunków w jakich żyli i posiadanych możliwości technicznych. Emocje osobiste, jaki im towarzyszyły były takie same, jak ludzi we wszelkich szerokościach geograficznych. Tylko sztafaż je różnił. Także typy psychologiczne są zrozumiałe i typowe dla wszystkich kultur. Dziś to oczywiste, ale w chwili publikacji książki wielu jeszcze się z tym nie zgadzało. Powieść czyta się szybko, jest napisana dość prostym językiem, z punktu widzenia zewnętrznego narratora, prawdopodobnie w sposób właściwy dla lokalnych opowieści ludu Igbo. Zaopatrzono ją w notę o autorze, jego twórczości oraz sposobie życia społeczności, z której pochodził. I powinna być jedna z pierwszych przeczytanych przez każdego, kogo interesuje kultura Afryki i literatura tego kontynentu.