Wspomnienia niebieskiego mundurka

Wspomnieniowa książka Wiktora Gomulickiego, dotycząca prowincjonalnej szkoły w Pułtusku w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Oczywiście mamy do czynienia z powiatowym gimnazjum męskim, należącym do klasztoru benedyktynów. Napisana w sposób prosty pełny językowych anachronizmów, z nietajoną nostalgią i chyba jednak idealizacją czasów i ludzi. Przy tym styl autora zachowuje pewien stopień infantylizmu, ale za to szlachetnego i prezentowanego w dobrym celu. Tym niemniej czyta się szybko i łatwo. Zaletą jest pokazanie realiów szkolnych sprzed 150 lat, kiedy to szkoła nie była obowiązkiem, a jedynie przywilejem i do tego płatnym, a uczniowie mieszkalni na stancjach … kontrolowanych przez nauczycieli. Wiedza była przekazywania w sposób tradycyjny, nierzadko przy użyciu szwarc-pedagogiki. Uczniowie zaś – jak zawsze – robili co mogli, by jak najmniej czasu poświęcić na naukę, a jak najwięcej na zabawę i trzeba im przyznać, że radzili sobie w tym całkiem nieźle, na miarę ówczesnych możliwości technicznych, ekonomicznych i społeczno-prawnych. Jak stwierdził autor, wywodzili się ze środowisk szlacheckich, głownie drobnych, oraz rzemieślniczych i urzędniczych. Edukacje nie była jeszcze dostępna dla chłopskich synów. Dla dzieci z pierwszych klas różnice społeczne były niewyczuwalne, ale z czasem się uwydatniały, by w pełni rozkwitnąć po zakończeniu szkoły, kiedy to tylko niektórych było stać na kontynuację edukacji. Nauka była prowadzona po polsku, a brak niepodległości był odczuwany poprzez obowiązek śpiewania hymnu rosyjskiego i nauki tego języka. Nie jest to zatem żadne arcydzieło naszej literatury, ale za to ciekawe świadectwo epoki, zarówno opisywanej, jak i z czasów powstania książki (przeszło 40 lat później). Przeczytane w ramach wyzwania wrześniowego – motyw szkoły, uczniów, nauczycieli.