W stronę Swanna

Po raz pierwszy sięgnąłem po Prousta na studiach czyli dawno temu. Wszyscy znają enigmatyczną sławę, jaką otoczony jest ten cykl, przez którego przebrnięcie uchodzi za jeden z największych wyczynów czytelniczych. Bo jest to proza specyficzna, pokrewna poezji. Jej krystaliczne piękno tudzież subiektywny tryb narracji sprawiają, że tu co chwila trzeba się zatrzymywać, czytać niektóre frazy po wielokroć, by nic z nich nie uronić, by sobie przyswoić wewnętrzne znaczenie często zawiłych fraz. Jest to więc tekst niesłychanie wymagający od czytelnika. Tylko takie dogłębne zanurzenie w nim pozwala odkryć jak doskonale i drobiazgowo Proust analizował zewnętrzną i wewnętrzną rzeczywistość. Obrazy życia, jakie widzimy w tej prozie powstają dzięki jakiejś tajemniczej intuicji, która wiodła autora poszukującego ulotnych treści „straconego czasu”. Bardzo trudno dociec wszystkich subtelności tego złożonego utworu, więc potrzeba tu wielokrotnej lektury. Za kazdym razem czytelnik może odkryć tu coś nowego, co uszło jego uwadze poprzednio. Pod tym względem Proust to literatura najwyzszych lotów wymagająca natężonej uwagi i koncentracji. Quasi autobiograficzny charakter tego dzieła wiąże się z gigantycznym wysiłkiem opisania całego życia od jego wewnętrznej podszewki przy jednoczesnym zachowaniu detali zewnętrznych. W tomie pierwszym dominuje dzieciństwo spędzone w Combray, powracają liczne wysnute z pamięci detale, ujmowane niezwykle drobiazgowo jakby Proustowi dana była niezwykła moc ożywiania minionych chwil, co dowodzi słynny fragment z magdalenką ciastkiem zanurzonym w herbacie, którego smak nagle przypomina odległe wydarzenia sprzed lat. Z takich subtelnych detali składa się ta proza. Także druga część powieści będąca wnikliwym studium relacji miłosnej Swanna i Odetty. A przecież historia ta wydarzyła się przed narodzinami narratora, która zna ją jak sam zaznacza tylko z opowieści. Tutaj niezwykle intensywnie odczuwa się w tle klimat epoki. Cały cykl jest jej wyrazistym odbiciem i przypomnieniem.