Upadek Gondolinu

Ostatnia Wielka Opowieść Historia ludzkości jest historią monumentalnych zwycięstw, ale również wielkich upadków. Jednak każda porażka staje się nauką dla przyszłych pokoleń, by nie powtarzały tych samych błędów. O wielkich i wzniosłych czynach, czy też ich przeciwieństwach można pisać wprost, lecz subtelna forma pełna metafor tak samo bywa niezawodna. Chociażby gatunek fantasy, który pod płaszczykiem niewiarygodnych przygód, krain oraz mityczno-nadprzyrodzonych postaci dostarcza tych samych prawd, co jej bardziej zgodne z rzeczywistością odpowiedniczki. Piękno stworzonego świata, jego rozległość, skomplikowanie oraz własna mitologia w połączeniu z epickimi wydarzeniami oraz postaciami pełnymi subtelnych cech poprzez jednego twórcę wyniosło fantasy na nieznane do tej pory rejony. Czyste piękno promieniujące z kart powieści Tolkiena, sprawia, że do dziś kształtuje on wyobraźnię czytelników na całym świecie. Śmierć tak fantastycznego twórcy (dosłownie) była wielkim ciosem dla świata, wywołując blady strach, iż nigdy więcej nie powrócimy do niesamowitego Śródziemia pełnego elfów, ludzi, krasnoludów, orków i innych stworzeń wraz z ich wielkimi czynami. Jednakże spuścizna Tolkiena nie zaginęła, gdyż jego syn Christopher podjął się zadania edycji i publikacji notatek ojca opisujących legendy Śródziemia. Dzięki niemu na światło dzienne wyszedł słynny „Silmarillion” opisujący wydarzenia Pierwszej oraz Drugiej Ery, czyli mity i legendy, które rozgrywały się na tysiące lat przed wydarzeniami we „Władcy Pierścieni”, czy też „Hobbicie”. Któż znał twórczość Tolkiena lepiej niż jego syn, który poświęcił całe swe życie na badanie notatek ojca dotyczących jego wszystkich dzieł? Poprzez „Silmarillion” Tolkien-syn przybliżył czytelnikom całą mitologię Śródziemia, a wydarzenia opisane w niej są nie mniej a nawet miejscami bardziej epickie niż w dwóch słynnych dziełach Tolkiena-ojca. Jednak zanurzony w wyimaginowanym świecie, wręcz w nim żyjący (co można zauważyć w pieczołowitości oraz skrupulatności z jaką tworzył) Tolkien, aż do końca zmieniał, dodawał i udoskonalał legendy Śródziemia. Christopher Tolkien nie tylko dał światu „Silamrillion” oraz niewydane w Polsce dwunastotomowe legendarium Śródziemia, lecz dogłębnie analizował wszelkie odnalezione notatki ojca, czego owocem było wydanie tzw. Trzech Wielkich Opowieści. Wielkie Opowieści w zwartej formie zawarte w „Silmarillionie” odegrały kluczową rolę w całej mitologii Śródziemia. Pierwszą były „Dzieci Hurina”, drugą „Beren i Luthien” a ostatnią z Wielkiej Trójki – „Upadek Gondolinu”. „Upadek Gondolinu” jest dla miłośników twórczości Tolkiena symbolicznym zamknięciem wrót do krain Śródziemia. Z jednej strony jak pisał sam autor był „pierwszą prawdziwą opowieścią o Śródziemiu”, z drugiej strony wydanie jej przed śmiercią Christophera Tolkiena było ostatnim aktem łączącym czytelników ze wspaniałym światem jego ojca. Jak sama nazwa wskazuje książka opowiada o upadku ostatniego znaczącego miasta elfów, które uległo najgroźniejszemu ucieleśnieniu zła w całej historii Śródziemia, czyli Morgothowi. W Pierwszej Erze Śródziemia główną rolę odgrywali bogowie (Valarowie) oraz elfowie, lecz z historią Gondolinu nieodłącznie są związane losy człowieka Tuora. Próbuje zapobiec upadkowi elfów, niosąc przesłanie od boga wód, Ulma, do Turgona (króla Gondolinu),że jego ukochane miasto czeka upadek, ale jest jeszcze nadzieja. Przekonany o sile obronnej miasta król pozostaje bierny, a czytelnicy mogą szczegółowo poznać bolesny, lecz pełny godnych i podniosłych czynów upadek wspaniałego miasta. Podobnie jak w poprzednich dwóch Wielkich Opowieściach niniejsze wydanie zawiera różne wersje tekstu od najwcześniejszej poprzez „Szkic Mitologii” i „Quenta Noldorinwa” na ostatecznej zakończywszy, a także opracowanie zawierające ewolucję tekstu na przestrzeni lat oraz kontekst i odwołania do innych dzieł Tolkiena. Christhoper Tolkien dokonuje profesjonalnej analizy tekstu, dzięki czemu czytelnik dowiaduje się wielu ciekawostek nie tylko dotyczących Gondolinu, ale również historii Śródziemia. Poprzez notatki oraz kolejne ulepszenia tekstu możemy obserwować jakie zmiany dokonywał Tolkien-ojciec, czasami wprowadzając nowe postaci, czasami zmieniając bieg wydarzeń, lecz czyniąc to w sposób spójny do innych powiązanych opowieści. „Upadek Gondolinu” poprzez powiązania z innymi tekstami pokazuje, że echo przeszłych wydarzeń może mieć wpływ na przyszłe, nieznane zdarzenia. Chociażby syn Tuora i Idril, Earendil, będzie w przyszłości ojcem Elronda z Rivendell, dobrze znanego z „Władcy Pierścieni”. Opowieść o Gondolinie jest najwcześniejszą spisaną historią Śródziemia, w której pojawiają orkowie, smoki i Barlogowie. Warto zwracać uwagę na porozrzucane na przestrzeni całej opowieści fragmenty historii Śródziemia i ich wzajemnych, czasem odległych powiązań, gdyż ostatecznie tworzą wielką, epicką sagę. Pięknym uzupełnieniem tekstu są ilustracje Alana Lee, które mogliśmy również oglądać w innych wcześniejszych dziełach. Jak nikt inny rozumie twórczość Tolkiena i potrafi oddać subtelność jego świata. Oprócz tego w książce znajdziemy spis imion, nazw własnych i geograficznych; dodatkowe noty, drzewa genealogiczne oraz mapę opisywanej krainy, co pozwoli nam na lepsze zrozumienie opisywanych wydarzeń oraz metaforyczne wkroczenie w Śródziemie. Podsumowując, mimo, że „Upadek Gondolinu” jest ostatnim uzupełnieniem świata stworzonego przez J.R.R. Tolkiena, to historia Śródziemia jest tak ogromna i pełna niesamowitych wydarzeń, że wciąż możemy na nowo ją odkrywać w innych wcześniej wydanych dziełach. Dzięki temu duch Tolkiena i jego syna będzie nadal wśród nas.