Trzeba pracować i produkować. Wykłady z socjologii historycznej

MARCIN KULA – historyk, z wykształcenia także socjolog. Przez wiele lat, wykładając socjologię dla studentów Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, w pocie czoła dążył do zbliżenia obu dyscyplin. Gdy zaczął publikować swoje wykłady, najpierw ogłosił książkę o naszym przychodzeniu na świat, widzianym z punktu widzenia nauk społecznych. Następnie – książkę o naszym odchodzeniu z tego świata. Pomiędzy urodzinami a zgonem trzeba jednak żyć – a więc, między innymi, pracować i produkować. Tym z kolei zagadnieniom prof. Kula poświęcił niniejszą książkę. Fragment książki: …Za komunizmu byliśmy pod wrażeniem, że ludzie na Zachodzie mieli mniej czasu od nas. Na Zachodzie nie obijali się, jak często u nas, ani nie siedzieli na plażach, jak w Brazylii. Tak się jakoś jednak składało, że gdy robotnicy z mało zmodernizowanej Polski pracowali na Zachodzie, to na ogół pracowali dobrze – a w każdym razie z większym wysiłkiem niż w kraju. W 1976 roku Mieczysław Rakowski, po odnotowaniu w swoich dziennikach faktu pogarszania się jakości polskich wyrobów, zapytał retorycznie oraz ironicznie: „Dlaczego nasz naród nie chce lepiej pracować? Czyżby nie trafiały do niego nieustanne apele wygłaszane przez Gierka niemal każdego dnia?” Na takie pytanie można było odpowiedzieć, że reakcja Polaków przypominała reakcję rzekomo leniwych tubylców w krajach kolonizowanych przez Europejczyków. Jak wytłumaczyć reakcję jednych i drugich?