Trwanie i utrwalanie. Problem poznania intelektualnego w filozofii Henriego Bergsona

W pracy starałam się uchwycić istotne cechy Berg­sonowskiej teorii potocznego oraz naukowego poznania świata zewnętrznego. Z drugiej strony analizuję też w pewnej mierze zjawiska, które filozof przeciwstawia operacjom rozumu, chodzi oczywiście o aktywność głębokiej części ludzkiej psychiki i poznanie intuicyjne. W tym celu skupiam się na analizie kluczowych dla poznania intelektualnego kategorii: intelektu, trwania, przestrzeni i innych schematów działaniowych oraz pamięci. Podczas gdy dwie ostatnie kategorie posiadają charakter czysto umysłowy, status ontyczny przestrzeni i trwania w teorii Bergsona ulegają stopniowo zmianie. Wraz z nim zmienia się zaś znaczenie i zasięg poznania intelektualnego, w szczególności zaś wiedzy naukowej. Kategoria trwania zostaje ponadto wykorzystana w oryginalnej teorii ludzkiej jaźni, a następnie pamięci. Sposób funkcjonowania pamięci posiada z kolei przemożny wpływ na poznanie zmysłowe świata zewnętrznego. (…) Na początku podaję główne cechy jaźni głębokiej, która w Materii i pamięci zostanie do pewnego stopnia utożsamiona z pamięcią. Warunkuje ona sposób widzenia i interpretacji świata oraz stanowi siłę, która przeciwstawiona zostaje intelektowi. Z drugiej strony dokonuję podsumowującej charakterystyki statusu i funkcji przestrzeni w poznaniu. Przedstawiam również kilka uwag na temat miejsca rozumu w filozofii oraz w ewolucji życia, aby jak najlepiej naświetlić jego status w całości Bergsonowskiej koncepcji epistemologicznej. W dalszej kolejności zastanawiam się, czy poznanie zmysłowe umożliwia nam poznanie świata w jego prawdziwej naturze. W tym kontekście skupiam się na funkcji ludzkich schematów umysłowych, jak również pamięci będącej specyficznym rodzajem struktury poznawczej. (fragment Zakończenia autorki) Spis treści Wprowadzenie 3 Część pierwsza: Struktury poznawcze 9 I. Krytyka asocjacjonistycznej koncepcji umysłu 11 II. Kategoria trwania 16 III. Status przestrzeni 21 IV. Krytyka determinizmu psychicznego 28 V. Zagadnienie jedności jaźni 34 VI. Charakter jaźni głębokiej 38 Część druga: Udział zewnętrznych spostrzeżeń w procesie poznawczym 45 VII. Świat rozciągły jako punkt wyjścia 47 VIII. Kategoria spostrzeżenia i wrażenia 54 IX. Status ontologiczny świata materialnego 59 X. Porządek nauki i porządek świadomości 64 XI. Obraz materialny versus obraz świadomości 70 Część trzecia: Charakter ludzkiej pamięci 75 XII. Argumenty przeciw stanowisku materialistycznemu 77 XIII. Dualizm pamięć-mózg 82 XIV. Dwa rodzaje pamięci 87 XV. Budowa i sposób funkcjonowania pamięci 94 XVI. Koncepcja poziomów pamięci 101 Część czwarta: dział pamięci w procesie poznawczym 107 XVII. Charakter ludzkiej świadomości 109 XVIII. Pamięć versus czyste spostrzeżenie 115 XIX. Twórczy charakter pamięci 120 XX. Subiektywny wkład pamięci w spostrzeżenie 127 Część piąta: Udział podmiotowych schematów w procesie poznawczym 133 XXI. Schematy działania 135 XXII. Status jakości zmysłowych 141 XXIII. Kategoria jednorodnego czasu i przestrzeni 146 XXIV. Polemika z Kantem 151 XXV. Intelekt versus intuicja 158 XXVI. Metoda intuicyjna 163 Część szósta: Zakres poznania intelektualnego 171 XXVII. Charakter poznania intelektualnego 173 XXVIII. Zakres prawdziwości poznania intelektualnego 180 XXIX. Krytyka koncepcji poznania intelektualnego Kanta 185 XXX. Dwa rodzaje porządku w świecie – przestrzeń i trwanie 190 XXXI. Mózg versus świadomość 197 XXXII. Intelekt versus instynkt 203 XXXIII. Poznanie intuicyjne 210 Zakończenie 217 Status jaźni głębokiej 218 Cechy jaźni głębokiej 219 Kategoria przestrzeni oraz status intelektu 221 Adekwatność poznania zmysłowego świata zewnętrznego 227 Bibliografia 233 A. Cytowane i wykorzystane dzieła H. Bergsona 233 B. Cytowane i wykorzystane polskie przekłady dzieł H. Bergsona 233 C. Wykorzystane prace dotyczące filozofii H. Bergsona 233 D. Pozostałe wykorzystane prace 237 Indeks osobowy 240 Indeks pojęć 242 Spis treści – język francuski 244 Spis treści – język polski 247