Terra nullius. Podróż przez ziemię niczyją

Sven Lindqvist, nieżyjący już szwedzki dziennikarz, profesor historii literatury Uniwersytetu Sztokholmskiego, autor kilkudziesięciu książek z których w Polsce wydano dwie jego chyba najgłośniejsze: „Wytępić całe to bydło” i „Terra Nullius. Podróż przez ziemię niczyją.” Obie poświęcone są historii białego kolonializmu, niszczenia zasobów naturalnych, niewolniczemu wyzyskowi i mordowaniu miejscowej ludności. Pierwsza dotyczy Afryki, druga Australii. W „Terra nullius. Podróż przez ziemię niczyją” autor zabiera nas w podróż po bezdrożach Australii, prezentując niejako przy okazji historię tego kontynentu i historię stosunku białej cywilizacji do rdzennych mieszkańców Australii. Nie ukrywam, że po pracę Linqvista sięgnąłem by spojrzeć pod innym katem na powieści Richarda Flannagana, który również stara się uporać z trudną historią własnego narodu. To co u Flannagana jest zaledwie sygnalizowane u Linqvista wybrzmiewa z pełną mocą. Lecz paradoksalnie, nie umniejsza to wcale siły powieści Flannagana. Tak naprawdę to nie jest reportaż. To znakomite pomieszanie reportażu, pracy etnograficznej, eseju, historii, historii sztuki i literatury pięknej. Linqvist prezentuje historię podboju, historię ludobójstwa, choć pojęcie to weszło do międzynarodowego systemu prawnego dopiero w 1948 roku wpisane do Konwencji ONZ a twórcą tego pojęcia i współtwórcą projektu Konwencji był polski prawnik Rafał Lemkin. Jak doszło do tego, że wytępiono niemal całą populację rdzennych mieszkańców i zniszczono ich kulturę ? Sven Lindqvist próbuje w swojej książce odpowiedzieć na to pytanie. Przypomina dosyć niewygodne fakty. Jak europejscy naukowcy, według ówczesnych standardów i teorii antropologicznych uznawali czarne rasy za stojące na najniższym stopniu rozwoju i wobec tego zupełnie nieistotne w rozwoju cywilizacyjnym. Durkheim, Engels, Darwin, Spencer. To z ich tezami polemizuje autor. Jak to możliwe, że dopiero w latach 60-tych wykreślono Aborygenów z Księgi flory i fauny, uznając ich za ludzi? Choć autor opisuje historie znane, które od dłuższego czasu zaczynają docierać do opinii publicznej, nagromadzenie tylu faktów w jednym miejscu robi wprost piorunujące wrażenie. To niemal akt oskarżenia dla cywilizacji białego człowieka, dla całej XIX i XX wiecznej kultury anglo-saskiej. Lindqvist podnosi jeszcze jeden ważki problem. Problem zadośćuczynienia za krzywdy. W jaki sposób można tego dokonać i czy jest to możliwe? Czy możliwa jest zmiana przeszłości? Poruszająca i ważna.