Szkodniki. O ludziach, drzewach i maszynach w Puszczy Białowieskiej

„Nie pisałam encyklopedii, nie jestem teraz i nigdy nie będę »ekspertką od Puszczy«. Za to w mojej książce występują osoby, które o Puszczy wiedzą niemal wszystko. Ja tylko zadawałam pytania. /.../ Ta książka jest trochę jak Puszcza. Jest tam wiele różnych elementów, które tworzą sieć powiązań, nie zawsze widoczną na pierwszy rzut oka" - tak mówi o swojej książce-reportażu Dorota Borodaj w rozmowie z Katarzyną Kojzar. To książka o walce na wiele różnych opowieści: o pierwotnej puszczy, lesie sadzonym ręką człowieka, lesie naturalnym, bezpowrotnie przekształconym, o lesie świerkowym, atakowanym przez kornika, lesie grabiejącym, lesie pełnym życia, ale i lesie, który umiera. Autorka w swej książce nie posiłkowała się jedynie ogólnie dostępna wiedzą; spotykała się z wieloma osobami zaangażowanymi w spór o "wizję" puszczy i chodziła z nimi po leśnych ostępach. Punktem wyjścia do napisania tego reportażu stały się wydarzenia z 2017 roku, gdy przez sześć miesięcy trwały blokady ciężkiego sprzętu, którym wycinano i wywożono z puszczy świerki zaatakowane przez kornika drukarza. Jedna strona sporu widziała w nich gnijący, marnujący się surowiec. Druga – naturalny element cyklu życia lasu, gdzie nawet śmierć ma głęboki sens. Rozmówcy Doroty Borodaj ukazują czytelnikom inną, nieznaną perspektywę patrzenia na Puszczę. I tak na przykład dzięki badaniom mikroskopowym dr Marceliny Zimny, która, badając skład torfu, odtwarzona została historia Puszczy Białowieskiej, jej drzewostanu i roli człowieka w jej rozwoju na przestrzeni wieków, zaś spacer z doktor Nowak, uświadamia nam, że nawet śmierć jaszczurki, którą mijamy, ma wpływ na cały ekosystem. Są to rzeczowe dowody w sprawie kolejnej ludzkiej, bardzo silnej ingerencji w Puszczę. Od 2021 roku między drzewami, o które wtedy walczono, wędrują i umierają ludzie - to dramaty uchodźców na granicy polsko-białoruskiej. Na leśne tryby znowu wjechały maszyny. W puszczy ponownie zaczęła się walka. Umierają tam dość niewielkie zwierzęta, gady, płazy, małe ssaki. Zabijają je ciężarówki wiozące materiały budowlane i samochody wojskowe. "Szkodniki. O ludziach, drzewach i maszynach w Puszczy Białowieskiej" jest wyjątkowym reportażem, z którego dowiemy się jaki wpływ na przestrzeni wieków na ekosystem i obecny kształt Puszczy miały działania ludzkie, wydarzenia historyczne, jak wojny i konflikty, rządy poszczególnych władców i ich decyzje w sprawie tego miejsca, masowe polowania, powodujące zaburzenie równowagi w populacji zwierząt, poznamy też podłoże obecnego konfliktu w walce o kształt tego unikatowego miejsca. Ciekawa lektura, której warto poświęcić uwagę i czas.