Syrop z piołunu. Wygnani w akcji "Wisła"

Przejmująca próba opisania krzywd, jakich naród ukraiński doznał od Polaków. Tak, dokładnie tak! Nie zawsze jesteśmy święci, szlachetni i wspaniali. Autor jest daleki od - tak wspieranego przez dzisiejszą władzę - nabożnego stosunku do ojczystej historii. Daleki od popierania wszelkiej maści narodowców. I na pewno nie pomyli (jak niektórzy dzisiaj) nacjonalizmu z patriotyzmem. Temat główny książki to akcja "Wisła, czyli przymusowe wysiedlenie 150 tysięcy ludzi z terenów Polski południowo- wschodniej (także z moich okolic). Miało to miejsce po wojnie w 1947 roku, a odpowiedzialność za to ponoszą polskie komunistyczne władze. Wysiedlenia przeprowadzało polskie wojsko. Wyrzucono z domów ludność ukraińską, a także Łemków i Bojków. Jak to wyglądało? Autor przytacza wspomnienia nielicznych już świadków. Tych, którzy odważyli się mówić. Wspomnienia są przerażające. To nie tylko przymusowa deportacja, to także zabójstwa, gwałty, pobicia, kradzieże, poniżenie. Oraz czasem pobyt w polskim obozie koncentracyjnym w Jaworznie. Tak, był taki! Nie sposób opisać ogromu krzywd, jakich doznali ci ludzie. Czytanie wspomnień czasem aż boli. W tym miejscu warto dodać, że przymusowe wysiedlenia według Miedzynarodowego Trybunału z Norymbergi są zbrodnią przeciwko ludzkości. Autor skupia się głównie na tragedii wysiedlonych, ale nie ucieka od tematu trudnych stosunków polsko- ukraińskich. Wymienia krzywdy, jakie wyrządzano sobie nawzajem w ramach akcji odwetowych. I nie gloryfikuje i nie piętnuje partyzantów z UPA. Akcja "Wisła" sprawiła, że Bieszczady i Beskid Niski opustoszały. Spalono wsie, zburzono cerkwie. Zniszczono kulturę łemkowską i bojkowską. Dziś dużo się o tym mówi, pisze się książki, prowadzi dyskuje. Temat jest żywy, choć jego bohaterowie już odeszli. Kiedyś nie mówiło się nic. Mieszkam na tych terenach od zawsze. W Bieszczady po raz pierwszy pojechałam 30 lat temu. Szłam na Tarnicę szlakiem z Wołosatego i nie miałam pojęcia, że tuż obok w lesie jest cmentarz i ślady po zniszczonej cerkwi... Teraz już wiem. Teraz w górach pełno jest śladów po dawnych mieszkańcach. Stawia się pamiątkowe tablice, znaki z nazwami wsi, których nie ma. Wytycza się ścieżki do cmentarzy. W restauracji można zjeść proziaki, fuczki, hreczynki - dawne regionalne potrawy. W Łopience archeolodzy prowadzą badania. Wszystko to robi wrażenie. Szczególnie te tablice. Np. taka: "Wchodzisz do wsi Zawój". A Ty widzisz tylko łąkę i las. Gdzie wieś? Gdzie ludzie? Albo drzwi do cerkwi. W lesie. Same drzwi! Bo po cerkwi został tylko zarys kształtu- kamienie na ziemi. Warto przeczytać tę książkę. Ale polecam ją tylko tym, którzy nie boją się reportaży. Oraz tym, którzy już coś wiedzą o akcji "Wisła", bo autor nie wykłada kawy na ławę. Za to dostarcza wielu tematów do przemyśleń, szczególnie tym, którzy doczytają książkę do końca.