Strajk. Historia buntów pracowniczych

Tytuł udostępniony przez Wydawnictwo RM. Bardzo ciekawa książka poświęcona dziejom protestów pracowniczych w naszym kraju, głównie na terenie Poznania i Wielkopolski, ze szczególnym uwzględnieniem tamtejszych zakładów „Cegielskiego”. Wydana w niezwykle interesującej serii „Ludowa historia Polski”. Autor, nie kryjąc własnych poglądów i zaangażowania związkowego, chronologicznie przedstawia historię powyższej fabryki i lokalnego przemysłu, ale z punktu widzenia pracowników, począwszy od XIX wieku. Przytacza dane liczbowe zarówno dotyczące zatrudnienia, jak i czasu pracy, m.in. porównując ze średniowiecznym i dzisiejszym (oba niższe niż za czasów wolnorynkowego XIX-wiecznego kapitalizmu). Jarosław Urbański pokazuje sytuacje pracowników poprzez pokazywanie ich składu osobowego i wiekowego (w połowie XIX w. zatrudnianie 12-latków było normą),pochodzenia, wynagrodzenia (oddzielnie dla pracowników różnych sektorów, w rożnych miastach oraz osobno mężczyzn i kobiet) na przestrzeni czasu. Pokazuje formy ich organizowania się, sposobu wyłaniania liderów, postulatów i walki o ich spełnienie. Np. 8-godzinny dzień i 46-godzinny tydzień pracy udało się osiągnąć dopiero w niepodległej Polsce (wcześnie 11 godzin dla mężczyzn i 10 dla kobiet),dzięki dekretom Naczelnika Państwa, zresztą kwestionowanym w Wielkopolsce (zaś w latach 30 tydzień wydłużono do 48 godzin, zabierając angielską sześciogodzinną sobotę). A o popularności poszczególnych związków zawodowych świadczyły nie wybory parlamentarne, lecz te do … kas chorych. Opisuje wydarzenia poznańskiego czerwca 1956 mroku oraz grudnia i stycznia 1970 i 1971 roku, protesty w 1980 roku i w stanie wojennym. Pokazuje brak równości płac w męskich i kobiecych fabrykach oraz sposoby o konsekwencje rozwoju uprzemysłowienia kraju. Wreszcie ostatnie rozdziały to historia przemian sytuacji pracowników po upadku komuny. Chichotem historii jest fakt, że wywodzące się z NSZZ „Solidarność” władze maksymalnie utrudniły pracownikom stosowanie protestu w celu poprawienia własnej sytuacji, nie tylko jeśli chodzi o zarobki, ale nawet bezpieczeństwo i warunki wykonywania pracy, nie wspominając o zakładaniu komórek związkowych. No i we wszystkich instytucjach przedstawicielskich szeregowi pracownicy niemal w ogóle nie byli reprezentowani jako posłowie czy radni. Dziś wielkie grupy pracownicze można spotkać w centrach logistycznych, czyli magazynach (Amazon). Ich menedżerowie robią wszystko, by maksymalnie wyeksploatować pracowników, zawyżając im normy, płacą jak najmniej, korzystając z tzw. „czasowników” i utrudniając zakładanie organizacji związkowych. Historia, jak widać lubi się powtarzać, niezależnie od ideologicznego sztafażu. Niezwykle ciekawa książka skłaniająca do myślenia.