Bookfolio

Stanisław Bareja. Król krzywego zwierciadła

Maciej Replewicz

biografia, autobiografia, pamiętnik

Film jest okropnie płaski. Oglądałem go trzy dni temu, starałem się o nim zapomnieć i pozostało mi tylko ogólne wrażenie (...) Film przyjąłem bardzo źle,(...) to jest straszliwe. Tak wiceminister kultury Janusz Wilhelmi oceniał jedną z komedii reżysera najbardziej znienawidzonego przez władze PRL. Życie Stanisława Barei nie było łatwe. Zadbali o to cenzorzy, dyspozycyjni dziennikarze i "życzliwi" koledzy po fachu, których drażniło przenikliwe spojrzenie, ostra ironia oraz status komedii, uznanej za gatunek upośledzony, plebejski. Zarzucano mu niechlujstwo warsztatowe stosowanie oklepanych gagów, mało wybredny dowcip. Był jednak znakomitym obserwatorem, który w krótkiej scenie potrafił wyrazić więcej niż inni w całym filmie. W przeciwieństwie do wielu produkcji, które wówczas uznano za wybitne, komedie Barei przetrwały próbę czasu i przemiany ustrojowe, stając się ponadczasowymi klasykami. Są dokumentami epoki PRL i portretami zbiorowym Polaków. On sam pośmiertnie został uznany królem krzywego zwierciadła. Stanisław Tym dodaje: nie portretowaliśmy absurdów systemu - to system był jednym wielkim absurdem. Król krzywego zwierciadła to więcej niż sztampowa biografia. Nie ma w nim rozdziałów - jak w scenopisie są ujęcia. Fabuła przypomina film realizowany z kilku kamer, z różnych punktów widzenia. O Barei mówią Stanisław Tym, Jacek Fedorowicz, Andrzej Wajda, Janusz Morgenstern, Jan Kobuszewski, jego przyjaciele, rodzina i współpracownicy - aktorzy, operatorzy, kaskaderzy. Książka dokumentuje jego życie i drogę jaką przeszedł od muzycznych komedyjek, przez pierwszy polski kryminał utrzymany w mrocznym aż do filmów, które śmieszyły, choć ukazywały mało zabawną rzeczywistość PRL. Dowiemy się jak mogły wyglądać, filmy, których nie nigdy nie zrealizował. Autor dotarł do niepublikowanych wcześniej scenariuszy Stanisława Barei, m.in. do tekstu Kilometr za horyzontem, które napisał tuż przed śmiercią. Miś powstał na podstawie nieznanego scenariusza Joker. Prototypem Co mi zrobisz, jak mnie złapiesz był Tor przeszkód, który przez 35 lat spoczywał w domowym archiwum reżysera. Jeden z rozdziałów - "Obywatel konspirator" opowiada o nieznanej stronie życia Stanisława Barei. W jego domu przez kilkanaście lat mieściła się pracownia nielegalnego wydawnictwa NOWA. Podczas powrotnego lotu ze zdjęć w Paryżu w pudełkach na taśmę filmową z napisem "Materiał światłoczuły. Nie otwierać!" Bareja i Tym przemycili do Polski kilogramy publikacji paryskiej "Kultury". W gorące lato 1980 roku reżyser przewiózł z Wiednia na dachu swojego samochodu maszynę poligraficzną dla rodzącej się Solidarności. Król krzywego zwierciadła to opowieść o człowieku, który wbrew koniunkturalnym zależnościom i układom bronił swoich poglądów, demaskując cynizm oraz ignorancję władzy, o której mówił "kłamczuszki". Ceną były dwa zawały serca oraz metry wyciętej taśmy, po których z filmu pozostawał "kadłubek", jak określił reżyser. Szczęścia do cenzorów nie miały telewizyjne seriale Alternatywy 4 i Zmiennicy, które kilka lat spędziły w "półkowym areszcie". Wyszydzona przez Bareję władza nie mogła zabronić mu kręcenia filmów. Uderzała jednak boleśnie przez długie lata, blokując i opóźniając ich emisję. Książka zawiera kilkadziesiąt nigdy nie publikowanych zdjęć z prywatnego życia i filmowego planu oraz fotosy z ujęć usuniętych przez cenzurę. "Staś był człowiekiem czynnego życia towarzyskiego i oddawał filmowi tyle, ile uważał za konieczne. (...) Kiedy my żyliśmy ideami, on znał życie i prawdę obecną wokoło nas". Andrzej Wajda "Kręcił sprawnie i szybko, ponieważ - zwyczajnie - był fachowcem. Umiał posługiwać się językiem filmowym, nie musiał długo kombinować, po prostu wiedział". Jacek Fedorowicz "Surowa, mało finezyjna forma potęgowała dodatkowo zawarty w nich olbrzymi ładunek humoru. Były proste, ale nie prostackie". Janusz Morgenstern "Dużą rolę przywiązywał do dialogów, pozostawiając jednak aktorom swobodę w ich interpretacji. Film na tym zyskiwał. Pracował szybko. Szybciej i sprawniej od innych. Wzbudzało to zawiść w środowisku". Tadeusz Chmielewski.

Klimat książki

Wnikliwy portret wybitnego reżysera, ukazujący jego walkę z systemem oraz proces tworzenia kultowych dzieł w realiach PRL.

W skrócie

  • Wyraziste postacie
  • Skłania do myślenia
  • umiarkowane tempo

Tropy

  • człowiek kontra system
  • nieznane fakty
  • kulisy pracy

Szczegóły

Rok wydania
2009
Liczba stron
435 str.
Wydawnictwo
Zysk i S-ka
Język
polski
Format
papier
Gatunek
biografia, autobiografia, pamiętnik
ISBN
9788375063875

Opinie czytelników

Oceń tę książkę

0/10

Kiedy przeczytana?

2026-11-19

Oceniona książka trafi na półkę Przeczytane.

Bezpłatne konto Bookfolio

Dodaj „Stanisław Bareja. Król krzywego zwierciadła" do swojej półki

Załóż darmowe konto i miej swoje lektury, oceny oraz postępy w jednym miejscu. Dołącz do grona zadowolonych czytelników, którzy już wiedzą, co przeczytali i co chcą przeczytać.

Trzy półki czytelnicze

Przeczytane, Teraz czytam i Chcę przeczytać. Uporządkuj swoje książki w sekundy.

Oceny i recenzje

Skala 1-10, prywatne notatki, ulubione cytaty. Wracaj do swoich opinii kiedy chcesz.

Statystyki i wyzwania

Ustal roczny cel czytelniczy i obserwuj jak rośnie liczba przeczytanych stron.

Rekomendacje i grafiki

Odkrywaj kolejne tytuły i generuj estetyczne podsumowania roku w książkach.