Słoń na Zemplinie. Opowieści ze Słowacji

Wbrew tytułowi to nie satyra ani książka historyczna czy też eseje, ale zbiór reportaży, słowackiego dziennikarza i fotografa. Przedstawione historie łączy przedmiot – opisy tego, co jest tam nazywane „Słowacją B” i tak jak u nas jest usytuowane głównie we wschodniej lub południowo-wschodniej części kraju. Jak widać nie tylko u nas na słabo rozwiniętych gospodarczo terenach, niedoinwestowanych z budżetu centralnego rozwijają się zarówno patologie gospodarcze, jak i polityczne. Niższy poziom ekonomiczny powoduje, że ambitne jednostki emigrują stamtąd, a ci, którzy zostają, są łatwym kąskiem dla miejscowych przedsiębiorców-aferzystów oraz populistyczno-wodzowskich partii politycznych, ze skłonnościami do nacjonalizmu i pseudo-socjalnej frazeologii. Jednak dla czytelnika najciekawsze są konkretne informacje, których otrzymujemy całkiem sporo. Takie, jak „trój-kościół” (trzech wyznań chrześcijańskich) w dawnej kotłowni, romscy wójtowie w słowackich wsiach czy też (znane skądinąd) przechrzczenie się dawnych komunistów w wojujących katolików. Najbardziej wstrząsające są jednak reportaże dotyczące holocaustu i jego konsekwencji. Chodzi tu nie tylko o to, że władze marionetkowej Słowacji księdza Tiso wysłały same do obozów własnych żydowskich obywateli, ale to co dotyczyło ich mienia. Czyli najpierw „aryzacji” własności pożydowskiej, z walką obywateli o dostęp do niej i donosami, a następnie dalszych losów tego mienia, zagrabionego przez aryjskich obywateli. Są też na szczęście budujące fragmenty. Autor pokazuje ludzi, którzy nawet na Słowacji B budują niezależne struktury, przede wszystkim kulturalne oraz ludzi, skrzywdzonych przez władzę i powiązanych z nią biznesmenów, ale walczących o swoje. I to zarówno Słowaków, jak i Rusinów, Węgrów oraz Romów. Mała Słowacja – jak widać - też ma swoje peryferia i to bardzo ciekawe.