Rzeźnia numer pięć

W swoim czasie przeczytałem wiele powieści antywojennych, ale nie wiem, czy któraś dorównuje siłą wyrazu „Rzeźni numer pięć”. Zamiast uciekać się do naturalizmu, Vonnegut obrazuje zupełnie inną ucieczkę, tę mianowicie, której chwyta się umysł skonfrontowany z niewyobrażalnymi okropnościami i usiłujący mimo to pozostać umysłem, a nie bezładną galaretą. Skrajne postacie mechanizmu unikania kontaktu są tu przedstawione po mistrzowsku, a teoria Tralfamadorian o nielinearnej ciągłości czasu, pozwalająca nadać wszelkim wydarzeniom pozór względności i nabrać wobec nich bezpiecznego dystansu, to prawdziwy majstersztyk. W ten sposób pod absurdalnym humorem kryje się psychologiczna wiarygodność, co większości autorów posługujących się absurdem nawet się nie śniło, tak jak mnie nigdy nie śniła się Claudia Cardinale. A szkoda. Jako że w swoim czasie przeczytałem również większość powieści Vonneguta, rozpoznaję na kartach „Rzeźni numer pięć” bohaterów innych jego dzieł, nieodłącznie związanych z II wojną światową, co ujawnia obsesję autora na jej punkcie i wzmacnia jeszcze wymowę powieści. Zastanawiałem się też podczas lektury, czy rzeźnia numer pięć jest tą samą rzeźnią, w której przed kilku laty wystąpił Gary Moore, dając się we znaki publiczności swoimi gwiazdorskimi manierami, a swojemu technikowi niecodziennymi wymaganiami. I tak dalej. Kapryśny muzyk nie mógł wiedzieć, że już za 11 miesięcy dokona żywota. Zdarza się.