Rzeczy osobiste

Historia bezwzględnego czasu o ludziach szukających sensu w świecie, który jakiegokolwiek sensu był pozbawiony. Historia strojów w obozach koncentracyjnych i obozach zagłady boleśnie uświadamia, jak podle przemyślanym działaniem kierowali się naziści. Pozbawianie człowieka własnego ubioru, golenie i tatuowanie numeru miało całkowicie zmieniać kontekst, sytuację ludzi przybyłych w transportach. Odebranie wszystkich prywatnych rzeczy miało wzbogacić Rzeszę Niemiecką, ale też odczłowieczyć i zabrać więźniom godność i siły do walki. Przez ogolone głowy zlewali się w całość. Z jednostek ludzie stawali się bezosobową masą w pasiakach. Z kolei lepszy strój obozowy mógł zapewnić lepsze traktowanie. Ubranie działało jak zbroja, miało moc i pomagało przeżyć. Pomysł pasiaków (choć poziomych) powstał w Średniowieczu, gdy ludzie z marginesu społecznego - innowiercy, homoseksualiści, aktorzy - mieli się odróżniać od reszty nosząc poziome pasy. Obozowe pionowe pasiaki także stygmatyzowały oraz uniemożliwiały ucieczkę, mocno wyodrębniając od tła drzew, ziemi, nieba. Rozmówcy Karoliny Sulej wspominali, że jakiekolwiek element ubioru inny niż pasiak potrafił dać siłę do przeżycia poprzez stworzenie ułudy indywidualizmu, człowieczeństwa i zaprzeczenie idei bycia numerem. Szczególnym spośród innych jest wspomnienie, gdy pod koniec wojny do obozu przejściowego w Bergen-Belsen dostarczono więźniom żywność, leki i paczki z czerwonymi szminkami, i po te ostatnie atrybuty kobiecości ręce wyciągały nawet umierające więźniarki. Karolina Sulej stworzyła reportaż niezwykły, gdyż spojrzenie na bezmiar ludobójstwa z perspektywy tak intymnej jak bielizna, higiena, ubiór - i ich brak - przybliżyło psychologiczny i społeczny wymiar ofiar nazistowskiego systemu, wytworzyło pewne poczucie bliskości w obcowaniu z bohaterami książki. Nie bez znaczenia dla wartości merytorycznej publikacji jest też bogata bibliografia oraz wstrząsająca mnogość świadectw historii, rozmów z ocalałymi. Niezwykle oryginalna i interesująca książka o ofiarach, obozach i Holokauście napisana - mimo tematyki - z ogromną subtelnością.