Rozdroże. Tom I

Fragment powieści: Schyłek lata Omdlały wiatr sierpniowy na ulicach Wiednia! Nie jest gorąco. Panuje tylko skwarny upał letargicznej obojętności. Nawet ziemia, po której się kroczy, rozciąga się wyjałowiona i niewyraźna. Ludzie suną bez pośpiechu naprzód. W rysach ich nie widać nieszczęścia, nie widać oburzenia, nie widać upadku, nawet głodu nie widać, tylko bezsilne niezrozumienie tego, co było, i tego, co będzie. Większość mężczyzn ma na sobie uniformy. Ale są wśród nich dziwne zestawienia, których niepodobna znaleźć w żadnej „Tabeli umundurowania c. i k. armji i c. k. pospolitego ruszenia". Niski chłopak lat może osiemnastu ginie w olbrzymim płaszczu żołnierskim, do którego nosi szarą czapkę sportową, podczas gdy jakiś długi szkielet w owijaczach wyrasta pajączemi ramionami z przebrzmiałego munduru przedwojennego. Wszędzie suną wśród tłumu grupami albo parami, rzadko jednak zoddzielna, upiory frontu. Barwy ich nie można już nazwać „polowo - szarą“, gdyż w słowie tem tkwi jakaś, resztka zieleni i swobody; są ziemisto - szarzy, błotnisto - szarzy, okopowo - szarzy. Żołnierze polowi urlopowani, ranni, ludzie przeważnie bliscy górnej i dolnej granicy wieku. Ze zdumionemi oczyma, jak wyrwani ze snu, wloką się przed siebie i nie mogą zrozumieć, że istnieje asfalt, wystawy sklepowe, lustrzane szyby, nakryte stoły i kobiety. Idą, spowici w zgniłą, cuchnącą powłokę wyschłego błota i karbolu. Ludzie wymijają ich. Nikt juz nie czci obrońców ojczyzny w tej nędznej postaci, dla nikogo nie są już bohaterami. Z niechęcią i pobieżnem ubolewaniem, jakie się okazuje nieapetycznym nieszczęśliwcom, stara się każdy uniknąć zetknięcia z tymi ubłoconymi roznosicielami bakcyli biegunki i tyfusu plamistego.