Rok 1918 we wspomnieniach mężów stanu, polityków i wojskowych

Rok 1918! Wywołuje on bogate i różnorodne skojarzenia u niemal wszystkich Europejczyków. Francuzom przywodzi na pamięć przede wszystkim dzień zawieszenia broni - 11 listopada, koniec pierwszej wojny światowej i jakże krwawo opłacone zwycięstwo nad Niemcami. Dla Niemców odwrotnie, rok ten to czas wielkiej klęski, utrata ziem zagarniętych na wschodzie i zachodzie, rozpad kajzerowskiej Rzeszy. Dla Austriaków to koniec długiej epoki panowania Habsburgów i rozpad mocarstwowego, wielonarodowego państwa, to początek historii małego państwa, ograniczonego do ram etnicznych Niemców austriackich. Dla wielu ludów europejskich rok 1918 stanowi znak czasu odzyskania niepodległości i budowy własnego państwa narodowego. Słowem, wydarzenia roku 1918 głęboko przeobraziły Europę; usunęły z niej wiele pozostałości feudalnych, dokonały rewolucji społecznej, ale i narodowej. Wśród wyzwalających się ludów znaleźli się także Polacy. I oni zrzucili jarzmo ponad wiekowej niewoli, wskrzesili swoje państwo, ustanowili republikę demokratyczną. Ale w odróżnieniu od Francuzów czy Niemców lub Austriaków rok ten nie kojarzy im się z jakimś jednym dniem kalendarzowym, lecz z całym okresem, kilkutygodniowym, gdyż odzyskiwanie niezawisłości nie dokonało się w określonym dniu, a nawet tygodniu. Przesłanki tego dziejowego przełomu nasilały się przez cały czas trwania wojny.