Revolusi. Indonezja i narodziny nowoczesnego świata

Iście monumentalne dzieło opowiadające o indonezyjskiej walce o niepodległość. Rzecz, która do tej pory była mi mało znana – traktowałem ją jako jeden z wielu epizodów walk kolonialnych o uzyskanie niezależności od macierzy zaraz po zakończeniu drugiej wojny światowej. Autor napisał książkę bardzo szczegółową, precyzyjnie opowiadającą okoliczności oraz bohaterów, którzy przyczynili się do tego, że dzisiejsza Indonezja, będąca częścią holenderskich Indii Wschodnich, uzyskała niezależność od swojej holenderskiej opiekunki. Autor wykonał iście tytaniczną pracę, docierając do jeszcze żyjących świadków tamtych wydarzeń – zarówno Indonezyjczyków, jak i Europejczyków – oraz badając archiwa holenderskie i indonezyjskie, dzięki czemu opowiedziana historia jest możliwie najbliższa rzeczywistym wydarzeniom. Miejscami miałem wrażenie tłoku wydarzeń, miejsc, sytuacji, dat i osób, natomiast w żadnym momencie nie odniosłem poczucia, iż czytam historię suchą, pozbawioną kontekstu; wręcz przeciwnie, narracja była dynamiczna, a opowiadane oddolne historie bardzo konkretnie wpisywały się w rytm wielkich przemian społeczno-politycznych. Dawid van Reybrouck rozprawia się z pokutującym w Europie mitem, iż celem Holandii była łagodna dekolonizacja będąca konsekwencją równie łagodnego okresu kolonializmu. Jak pokazuje, niewiele miało to wspólnego z rzeczywistością – zarówno okres kolonizacji, jak i proces zrzucenia zależności od Holandii był daleki od jednoznaczności, pełen sprzeczności, krwawych konfliktów i cierpień wielu ludzi. Autor kapitalnie pokazuje sprzeczności w zarządzaniu kolonią, gdzie holenderscy nadzorcy wykazywali się brutalnością, która skutkowała wściekłością miejscowej ludności, ale jednocześnie nie potrafili być na tyle okrutni, by całkowicie zdławić opór, co mogłoby wywołać jeszcze większy bunt. Dostrzega także brak spójnej wizji strategicznej wśród elit holenderskich, co sprawiło, że w próżni politycznej wyłonili się Indonezyjczycy, którzy siłą, odwagą i wolą wykorzystali nadarzające się okoliczności, uzyskując dla mieszkańców tych terenów niezależność. Książka jest przekładem opowieści z jednej strony detalicznej, a z drugiej znakomicie obrazującej wielkie przemiany dekolonizacyjne lat czterdziestych i pięćdziesiątych w Azji Południowo-Wschodniej. To nie tylko lektura historyczna – to również świadectwo siły ludzkiego ducha w obliczu przemian, konfliktów i nadziei na lepszą przyszłość.