Pustynia Tatarów

W ramach pewnego odbywającego się w moim mieście dorocznego, popularnego festiwalu filmowego, można zawsze, wbrew nazwie, natrafić na obrazy spoglądające tęsknie ku starym horyzontom. Nie inaczej było w tym roku, gdy w programie znalazłem ku swej satysfakcji ekranizacje dwóch włoskich powieści, które od jakiegoś czasu zamierzałem przeczytać - właśnie "Pustyni Tatarów" oraz "Lamparta", zwanego tu i ówdzie "Gepardem". Taki rozwój wydarzeń przyspieszył decyzję o lekturze, choć nie zdołałem zapobiec własnemu zapoznaniu się z tymi dziełami w nieortodoksyjnej i niepolecanej kolejności. Wokół tłumaczenia tytułu "Pustynia Tatarów" również narosły zresztą zasłużone kontrowersje, bo zamyśleni przez autora Tartarzy zmieniają wymowę całości i dużo trafniej oddają jej treść. Ale to tylko na marginesie, który swoją drogą rozrósł się w przypadku tej opinii niemożebnie, a i pokusa, by jeszcze przy nim pozostać, nie należy do najsłabszych. Wynika to prawdopodobnie stąd, iż powieść i film zlały się w moim zmęczonym umyśle w jedną całość, bo choć występują między nimi pewne różnice fabularne, nie są one istotne dla tego, co jest obu dzieł największym skarbem. Tym jest zaś niesamowity klimat - pierwsza wartość, której poszukuję w filmie i bynajmniej nie ostatnia, jakiej wypatruję w literaturze. Buzzatti nie napisał na szczęście kolejnej głośnej powieści o zaniku wartości u schyłku jakiejś epoki. Napisał bardzo uniwersalny traktat o ludzkiej psychice, słabym mechanizmie zbudowanym z wątpliwych motywacji, bezrozumnych namiętności i największej siły - inercji, bezwolności. Gdyby tak obecnie rozplenieni coachowie i guru od rozwoju osobistego chcieli dać swym klientom przykład, jak nie należy żyć, nie znaleźliby zapewne lepszego obiektu niż porucznik Drogo i większość jego kompanów. Porady tej udzielam całkowicie bezpłatnie.