Przeklęty ród

Fragment książki: Było to miasteczko zamieszkane przeważnie przez Żydów. Za dawnych czasów Krzysztoforami się zwało, która to nazwa została obecnie przy dworach i dworkach szlacheckich, rozsiadłych gęsto dokoła — miasteczko zaś samo urzędownie Żabieńcem się zwało. Ulice wąskie, niebrukowane, wyjeżdżone uczciwie, w porze roztopów wiosennych zmieniały się w nieprzebyte prawie kanały o brzegach wysokich, na których wznosiły się drewniane domki, wypełnione przez ludność niechlujną. O chodnikach mowy nie było. Wydeptane w ciągu lata ścieżyny znikały w czasie słot jesiennych; zimą ktoś ze śmiałków przez zaspy śnieżne zrobił ślad pierwszy, za nim poszedł drugi i trzeci, i znów zawiązywała się przerwana na chwilę łączność między mieszkańcami, dopóki wiosna wszechwładnym rozkazem swoim nie zmieniła postaci rzeczy. Szybko topniały wówczas śniegi, wartkie potoki żłobiły sobie przejścia w rozmokłym gruncie, rozmaitemi drogami spływając do wielkiego stawu, który przejrzystą szybą oddzielał miasteczko ode wsi, rozciągającej się daleko, tonącej w zieloności drzew wiśniowych, w wonnych czeremchach i bzach o kitach liljowych. Nie było wtedy dróg żadnych — każdy sobie chodził, jak chciał i którędy chciał; wozy osiami garnęły błoto, woźnice klęli, a kozy żydowskie grzęzły i, becząc smutnie, wzywały litości przechodniów, którzy, obawiając się koziego losu, nie spieszyli wcale brodatym stworzeniom z pomocą. Dopiero gdy ziemia stężała pod ożywczemi promieniami słońca, poprawiały się warunki komunikacji; wydeptywano nowe ścieżyny i wszystko wracało do należytego porządku.