Podróż schizofrenii

„Kiedy literatura faktu dotyka sfery zdrowia psychicznego, staje na krawędzi wielkiej odpowiedzialności, której – niestety – ten tom nie udźwignął” – to zdanie najtrafniej podsumowuje moje wrażenia z lektury. Zawartość tomu „Podróż schizofrenii” autorstwa Gabrieli Przystupy to pozycja, która mimo szlachetnych intencji, okazuje się jednym z większych rozczarowań na rynku literatury medyczno-biograficznej. Moja ocena to zaledwie 4/10, a wynika ona z szeregu mankamentów, które uniemożliwiają uznanie tej książki za rzetelne źródło wiedzy. Głównym problemem jest sposób, w jaki autorka kreśli losy osób dotkniętych chorobą. Choć stara się ona wpleść opowieść w autentyczne realia historyczne i kliniczne, robi to w sposób chaotyczny i momentami nazbyt uproszczony. Największym mankamentem jest jednak styl – Gabriela Przystupa operuje dużą dozą fantazji literackiej tam, gdzie potrzebny jest chłodny, reporterski dystans lub głęboka analiza psychologiczna. Przez to obraz schizofrenii staje się w książce niemal metafizyczny, co może utrwalać szkodliwe stereotypy, zamiast je zwalczać. Wyczuwalna w tekście kunsztowna więź z emocjami bohaterów wydaje się wymuszona, a narracja często rwie się, gubiąc wątek merytoryczny na rzecz egzaltowanych opisów. Choć sama historia choroby jest faktem, w wydaniu Przystupy nabiera ona cech mało wiarygodnej fikcji. Brakuje tu rzetelnej bazy medycznej; czytelnik szukający zrozumienia mechanizmów schizofrenii zostanie przytłoczony poetyckimi metaforami, które niewiele wyjaśniają. Co więcej, kunsztowna więź między poszczególnymi rozdziałami praktycznie nie istnieje – tom sprawia wrażenie zbioru nieuporządkowanych notatek, które nie tworzą spójnej całości. Książka zawodzi jako reportaż i jako poradnik. Nadaje całości wyjątkowej głębi jedynie w nielicznych momentach, gdy do głosu dochodzą autentyczne relacje pacjentów, jednak są one zagłuszane przez autorski komentarz, który bywa protekcjonalny. To pozycja, która zamiast budować mosty porozumienia, buduje mur niezrozumienia, ubrany w ładne, ale puste słowa. To lektura powierzchowna, która ślizga się po powierzchni dramatu, nie oferując ani edukacji, ani prawdziwego literackiego przeżycia.