Pióro. Autobiografia literacka

Co byśmy wiedzieli o PRL bez prozy Marka Nowakowskiego? Zapewne niewiele. Trzeba by się opierać na państwowej martyrologii, materiałach IPN, sięgać do reżimowych lub opozycyjnych źródeł. I z każdego z tych punktów odniesienia wyczytywać cząstkową prawdę. Nowakowski nie obrósł legendą tak jak Hłasko, nie został okrzyknięty obrazoburcą jak Iredyński, ani nie doczekał się laurów jak wielu innych pisarzy jego pokolenia. Trudno jednak odmówić jego pisarstwu nerwu, kapitalnego wyczucia językowego, wrażliwości na detal, a nade wszystko zdolności do pokazywania postaci, środowisk, wydarzeń, które starano się wykluczyć ze sfery publicznej. Zaglądał do modnych kawiarni lub inteligenckich salonów, ale także do garkuchni i doliniarskich melin, milicyjnych dołków, na bliższą i dalszą prowincję. Szedł pod prąd oficjalnego tonu, ukazując Warszawę jako ruiny, w których spontanicznie odradza się życie, żywy organizm współtworzony przez różne klasy społeczne, także znienawidzonych przez władze drobnych cwaniaków, złodziei, spekulantów oraz indywidualności wyrastające poza biurokratyczne ramy realnego socjalizmu. Z perspektywy kilku dekad właśnie ten korowód postaci żyjących po swojemu, toczących codzienny bój o „prywatną niepodległość”, wydaje się być najważniejszym walorem jego twórczości.