Państwo

Pozycja przeczytana na studiach, w ramach zajęć, nie będąca jednak moim pierwszym wyborem spośród spisu (zadecydowała dostępność w bibliotece). Mimo to nie żałuję lektury. Autor, w formie dialogów Sokratesa przedstawia z jednej strony idealny system organizacji społeczeństwa, z drugiej zaś opisuje pozostałe, istniejące wówczas w starożytnym świecie. Ku zaskoczeniu czytelnika okazuje się, że Ateńczyk Platon wcale nie cenił rozkwitłej w jego mieście demokracji (nawet dotyczącej tylko tak małej mniejszości, jaką stanowili w obecnej stolicy Grecki wolni mężczyźni). Idealny ustrój greckiej polis to dla niego rządy filozofów i hierarchicznie zorganizowane społeczeństwo. Oczywiście z tymi pierwszymi na szczycie, wojownikami (strażnikami) poniżej oraz rzemieślnikami (robotnikami) na najniższym szczeblu stratyfikacji społecznej. Zatem miała obowiązywać ścisła hierarchia zamiast egalitaryzmu. Postulował także … społeczną własność kobiet (rozumianych jako nagroda za osiągnięcia) i dzieci, odrzucając instytucję rodziny a także cenzurę, czyli kontrolę przez oświeconych filozofów krążących na terenie polis myśli. Niektórym taka organizacja kojarzy się z absolutyzmem oświeconym, ale starożytnym demokratycznym Ateńczykom zapewne bardziej z ustrojem ich głównego wroga – militarystycznej Sparty. Nic zatem dziwnego, że Platon wyjechał ze swojej małej ojczyzny, a pociągało go to, czego nie znał i w związku z czym idealizował. Gwoli sprawiedliwości trzeba przyznać, że krytykował nie tylko demokrację, ale także oligarchię i tyranię. Formalnie wszyscy dziś odrzucają wizję państwa Platona, ale w gruncie rzeczy marzą, aby w demokratycznych wyborach ludzie wybrali kierujących się mądrością i rozwagą a nie siłą i oszustwem, a rządzący chronili pozycję rządzonych w hierarchii (jeśli jest wysoka) lub ją podwyższyli (w przeciwnym przypadku). Zdecydowanie warto przeczytać.