Pamięć imperiów w Europie wschodniej. Teoretyczne konteksty i porównania

XX-wieczne totalitaryzmy i starsze od nich, częściowo nakładające się na nie dziedzictwo imperialne (a także dziedzictwo ruchów antyimperialnych) stanowią fascynujące tworzywo zbiorowej pamięci w całej Europie Wschodniej, na jej „skrwawionych ziemiach”. W nawiązaniu do aktualnych metodologicznych debat wokół tej problematyki, z intencją wypełniania wciąż istniejących „białych plam” na mapie studiów nad wschodnioeuropejską pamięcią wyniknął pomysł tego tomu. Spotykają się w tej książce teksty, które ukazać mają ową różnorodność doświadczeń historycznych w Europie Wschodniej łączących się z imperialną przeszłością. Od analizy fenomenu pamięci dominującego imperium (w tym przypadku rosyjskiego),poprzez nie mniej ciekawe zjawisko tworzenia pamięci zbiorowej etniczno-kulturowej peryferii (w tym przypadku Kałmuków),odradzania po 1918 roku, w warunkach II Rzeczypospolitej, pamięci Polski jako imperium, aż po katalogi współczesnych „miejsc pamięci” na Białorusi i w krajach nadbałtyckich (oraz studium prowadzonej wobec tych krajów ofensywnej „polityki pamięci” przez Rosję Putina),a wreszcie – odrębną, fascynującą historię pamięci środowisk anarchistycznych w Polsce i Rosji; to jest podstawowy zakres tematyczny tego tomu. Autorzy mają nadzieję, że pomaga on z nowych perspektyw zobaczyć Europę Wschodnią, nasze – kształtujące się w niej – pamięci zbiorowe i nasze tożsamości, dla których wciąż istotne pozostają imperialne wyzwania. Introduction.......................................................................................................................... 15 Andrzej Nowak Dziedzictwo imperialne i pamięci podzielonej Europy....................................................... 21 Część I Mikołaj Banaszkiewicz Twórca Imperium Rosyjskiego w świadomości historycznej liberałów rosyjskich „Głos” i „Goniec Europy” wobec jubileuszu dwóchsetlecia narodzin Piotra Wielkiego (1872)........................................................................................... 39 Marcin Maciuk Kształtowanie tożsamości narodu – działalność Władysława Kotwicza wśród Kałmuków.......................................................... 69 Marek Hańderek Pamięć imperiów i jej oddziaływanie na projekty środkowoeuropejskiego imperium autorstwa polskich mesjanistów.............................................................................................. 83 Aleksander Łaniewski „Помнить – значит бороться!”. Uwagi na marginesie pamięci anarchistów.................. 103 Andrzej Nowak Horodło z perspektywy XX-XXI w. Pamięć modernizacji, pamięć republiki, pamięć imperium...................................................................................................................... 127 Marek Wojnar Obronić „czerwone imperium”. Polityka pamięci Federacji Rosyjskiej wobec państw bałtyckich – wybrane aspekty ................................................................................................. 149 Część II Marek Wojnar Miejsca pamięci krajów bałtyckich (pierwsza połowa XX w.). Szkic do dziejów podwójnej „peryferii” ................................................................................. 223 Aleksander Łaniewski O czym pamięta Białoruś? Katalog białoruskiej pamięci..................................................... 247 Mikołaj Banaszkiewicz Problematyka pamięci i tożsamości zbiorowej w rosyjskim czasopiśmiennictwie naukowym (2000-2012) ........................................................................................................... 281 Marek Hańderek Zapomniane ofiary konfliktu imperiów. Problem cywilów porwanych w trakcie wojny koreańskiej..................................................................................................... 305 Indeks osób.............................................................................................................................. 321 Indeks miejsc............................................................................................................................ 335