Pamiątki Soplicy

Niezwykle miło spędziłam czas przy tej lekturze. Dawkowałam ją sobie, żeby przez jak najwięcej wieczorów przenosić się do epoki Rzeczpospolitej Szlacheckiej. Do czasów Konfederacji Barskiej, czyli lat 1768–1772. Ten pierwszy zryw patriotyczny, szlacheckie powstanie narodowe regularnie przewija się na kartach tych gawęd. Bohaterem powieści jest tytułowy pan Seweryn Soplica, cześnik parnawski, członek palestry i uczestnik konfederacji barskiej. Każdy rozdział, to inna gawęda koncentrująca się na innym bohaterze, ale niejednokrotnie ciągnąca poprzednie wątki i oczywiście z tym samym narratorem, czyli panem Soplicą. Autor z wielką nostalgią opowiada o epoce, która przeminęła, o bohaterach tamtych dni, obyczajach i wartościach. Dzięki pamiątkom Soplicy mamy szczegółowy wgląd w niezwykle barwny świat Polski tamtych lat. Poznajemy obyczajowość polskiego społeczeństwa XVIII wieku, anegdoty o znanych postaciach historycznych, a nawet opisy strojów oraz uczt. Rzewuski za pośrednictwem fikcyjnego pana Soplicy przywraca pamięć o przodkach, oraz o wydarzeniach historycznych. Narrator ubolewa nad współczesnym mu stanem rzeczy, nad mentalnością społeczeństwa. Szlachta w XVIII wieku kierowała się kodeksem honorowym opartym o wartości religijne, ofiarną i bezinteresowną służbę ojczyźnie, szacunek do osób z niższych stanów społecznych, gospodarność. Polska przedrozbiorowa jest krajem, w którym każdy może się odnaleźć i odnieść sukces, wspiąć się po drabinie społecznej bez względu na swoje pochodzenie i stan majątkowy. Rzewuski podaje chociażby przykład chłopa ukraińskiego, który dzięki zasługom dla ojczyzny został polskim szlachcicem. Co ciekawe autor przewiduje, że w przyszłości urodzą się wielcy bohaterowie, prawdziwi giganci, którzy będą walczyć o wolną Polskę. Ten duchowy, metafizyczny motyw pojawia się w rozdziale o księdzu Marku. Gawędy te były niezwykle popularne w czasach Rzewuskiego. Pewnie większość czytelników pamięta Soplicę i dworek Soplicowo w “Panu Tadeuszu” Mickiewicza. To właśnie “Pamiątki Soplicy” stanowiły inspirację dla wieszcza. Ten zbiór gawęd stanowi nie tylko dokument, ale też fascynującą lekcję historii Polski. Dzięki językowi i stylowi snutych na kartach książki opowieści jesteśmy świadkami opisywanych zdarzeń, zupełnie jakbyśmy się przenieśli w czasie do Rzeczpospolitej Szlacheckiej. Jeśli miałabym się do czegoś lub raczej do kogoś przyczepić, to do wydawnictwa. Otóż książka jest napisana niezwykle pięknym, plastycznym, dawnym językiem. Na końcu przydałyby się przypisy wyjaśniające niektóre z dawnych słów i sformułowań. Szczerze polecam, bo jest to prawdziwa uczta literacka, którą warto się podelektować i poznać tę część naszej historii podaną w sposób, w jaki nie przekazują jej podręczniki.