Ojciec

Niby to książka o ojcu i rodzinie mojego ulubionego autora z tej części Europy (zapewne najbardziej, bo aż trzykrotnie, "skrwawionej" w XX wieku, żeby użyć zwrotu prof. Timothy Snydera). Ale tak naprawdę jej tematem jest - jak i innych dzieł wybitnego chorwackiego nominalnie pisarza - historia. Wydaje się, że to nam Polakom dała się ona najbardziej we znaki. Gdy się jednak poczyta Jergovicia, jasne się staje, że konkurencji z dawną Jugosławią po prostu nie wytrzymujemy. Na nas napadli wrogowie z zewnątrz - tam wyrzynali się parę razy wzajemnie sąsiedzi, mówiący tym samym językiem, a do tego - z niemałym okrucieństwem, i to jeszcze całkiem niedawno. Jergović słusznie też zwraca uwagę, że niemieckie obozy zagłady na terenach polskich były najściślejszą tajemnicą państwową - o osławionym chorwackim obozie zagłady w Jasenovacu wiedzieli wszyscy. I o ile ludobójstwa w Auschwtiz, Sobiborze czy Treblince dokonywano w sposób "przemysłowy", to w Jasenovacu Żydów, Serbów i komunistów mordowano - jak to określa Autor - w ramach swoistej manufaktury: konkretny ustasz własnoręcznie zabijał swą ofiarę, często bestialsko. M.in. właśnie w tym Autor zasadnie upatruje jednej z przyczyn, dla których obecne państwo chorwackie tak niechętnie rozlicza się (o ile w ogóle) z hitlerowskim chorwackim państewkiem satelickim z lat II wojny. Zarazem to od Jergovicia dowiedziałem się o "jugosłowiańskim Katyniu" - wymordowaniu latem 1945 r. pod Bleiburgiem na pograniczu austriacko-chorwackim przez komunistycznych, serbskich głównie partyzantów Tity, ok. 45 tys. chorwackich funkcjonariuszy, wydanych im przez aliantów z Austrii. Na pewno większość z nich była zbrodniarzami. Wystrzelanie ich tysiącami w lasach Jergović nazywa "naszym Katyniem" (co Polakom niekoniecznie może się spodobać, skoro ofiary Katynia w sensie prawa były niewinne...). Książkę zamyka szok Autora, gdy w dniu, w którym dowiedział się w 2010 r. o śmierci ojca, chorwacka gazeta w Zagrzebiu - w której wtedy pracował - zamieszcza panegiryk ku czci stojącego w czasie II wojny na czele chorwackiego państwa Ante Pavelicia (ten ludobójca umknął wtedy sprawiedliwości, chroniąc się w katolickiej Hiszpanii Franco)... "Dobrze wiemy, że chorwackiego nazizmu jak i zbrodniczego państwa wcale nie było, bo Chorwaci przez całą II wojnę światową modlili się do Boga i z błogosławionym abp. Alojzym Stepinacem na czele ratowali Żydów - choć właściwie nie wiadomo przed czym, przed jaka nieznaną katastrofą musieli ich ratować..." - ironizuje Autor, pijąc do "polityki historycznej" swego państwa (brzmi znajomo?). A to państwo, do którego tak ochoczo jeździmy nad ciepłe morze, ma własny "szkielet w szafie" - m.in. dlatego Jergović nie jest jego przesadnym miłośnikiem. A żeby tego wszystkiego było jeszcze więcej: nigdy się on już nie dowie, czy jego ojciec, b. partyzant Tity, brał udział w masakrze pod Bleiburgiem. A dodatkowo: dwie ciotki Autora jako ustaszówki wyemigrowały po wojnie, dwie inne ciotki - poszły wtedy siedzieć za wspieranie ustaszy, a ukochana babcia do końca życia z nimi sympatyzowała, nie chcąc nawet podać jego ojcu, czyli swemu zięciowi, szklanki wody. "....Mein Liebchen, was willst du mehr....?"