O przekładzie na przykładzie. Rozprawa tłumacza z „Europą” Normana Daviesa

Profesor Elżbietę Tabakowską mijałam na korytarzu uczelni i na ulicy. Cóż, Kraków jest mały, a ja należałam do ostatniego rocznika studentów, o których podziale na grupy decydowała pisownia nazwiska. Innymi słowy, moje O miało pecha i zupełnie innych wykładowców translatoryki. "O przekładzie na przykładzie" w pewnym sensie rekompensuje mi tamtego pecha sprzed lat. W czasie gdy się ukazała, akurat szalałam belfersko i tłumaczenie niespecjalnie mnie interesowało, a potem było już za późno. Książka stała się praktycznie niedostępna. Po jakichś dwóch latach (dzięki Bogu za allegro) wreszcie dopadłam egzemplarz i nadrobiłam straty. Pani profesor wzięła na warsztat trudności, z jakimi zmagała się w ciągu trzech (TRZECH!) lat pracy nad "Europą" Normana Daviesa. Jest oczywiste, że samo ustalenie, jak wygląda obowiązująca polska nazwa miejsc, postaci historycznych, prądów literackich, systemów filozoficznych etc., wymagało rozległej wiedzy i mrówczej pracy. A tu dodatkowo należało wpleść tę obfitość informacji w tekst ciągły, zachowując styl Daviesa - ni to naukowy, ni gawędziarski. Pani profesor pozwala czytelnikowi zajrzeć do "kuchni" tłumacza. Nie ukrywa swoich wpadek ani tego, że niekiedy jej - ogromna - erudycja była bezradna i o rozwiązaniu jakiejś zagwozdki zadecydował po prostu fuks. Między omówieniami poszczególnych przykładów serwuje nam, w dość przystępny sposób, wiadomości z teorii przekładu, jak również liczne anegdoty z trzyletnich zmagań z "Europą". Niezwykle interesująca jest wymiana uwag na marginesie korekty na temat spornych kwestii między Tłumaczem, Weryfikatorem, Redaktorem, Adiustatorem i Decydentem. Chwilami śmiałam się do rozpuku, bo sama (toutes proportions gardées) uprawiam we wszystkich czterech wcieleniach taką "korespondencję z marginesu". I wreszcie wisienka na torcie - zdjęcia. A to Davies prezentujący wieżę z kartek maszynopisu, to strona "Europy" zapisana azjatyckimi krzaczkami, to znowu reprodukcja obrazu, którego opis i interpretacja wywołały mnóstwo merytorycznych sporów. Ogólnie jestem zachwycona. Książkę polecam każdemu, kto "robi w słowie", ale również tym, którzy kochają zagraniczne publikacje w przekładzie. Niech zajrzą za kulisy tłumaczenia i zobaczą, co może wpłynąć na sukces lub klęskę polskiej wersji.